In libros Galeni de arte curandi ad- Glauconem Explanationes.
SERENISSIMO AC PO* tentifs. Principi, & domino, Domino Si- gifmundo Augufto, Dei gratia Regi Po- lonise , magno Duci Limuanias , Rufia;, Prufia;,Ma2ouisB,Samogithia;&c. Do» mino dc haeredi, domino fno clcmentifs. Valentiuus Lublinus Polonus Philoib- phis,& medicinae Doftor s. p. d.
BiEtttentUmbanc yvmSt ffetv- I Tin ferenifime Rex Slgifmum I de kugiifle regum clarifime^ ihecefi, cognofce teipfum.) ejfe \dimnam : Et ideo de coelo in
ac Delphis in templo Apollinis aureis Uteris in= fculptam, memoria proditum efi^yt inde omnes plane cognofcerent fefe conflare corpore, & anima : Atque adeo intelligerent animi mores fequi temperaturam corporUiVrolndeq; non fo- lum liniamenta corporis qualia.fint,/ed & yL res animi pariter, & ingeniumfuum metiri co¬ narentur. dpdmohrem mihi cogitanti quam fint perexigua tngenij mei yires facile perJpU cio onus fane impar humeris meis fufctpijfe: quippe qui maieflatem tuam interpeUare hoc perexiguo munere aufas fuerim, Cognofco enim mei pfum necyerborum fplendore,nec fen ientkrum lumine, graulutecp aliqua libellum
hunc cemmedatlorem reddere petuiffe. Ef prt» ,1
inde -verebar fane, atque formiduham,ytdei V
lui : fiquidem non defuturas ejfe exifiinu), qui i J
tntbi fint illud ebiefturfpraamplrjlimoregn» fuo me ejje yermem, & Jrlane ytnbram : Atque S
'ttitteritatem fumtnam eJfe meam : qui audeam j
hiirneif nugit talis, tanti q; Kegu aures obtun* dere,quem principes quidem potentijiimi,at:qi j
adeo maximi heroes falutare plerunq; yeren* | tur. Vrofeihetfiab hocinftitu^ me deterrere I fotuiffent (yehementer enim deterritus funi) j
nihilominus illa fententia Ciceronts me mul- } tum eoHfolatur,& recreat, quod vacare culpa '|j
fit maximum folatium.-prafertim cum non de~ ' ! | fiut yiri celeberrimi, & mihi pie colendi, quot > I rum fuafus femper audire & yolo , & debet, j qenim M.T, $. yeneratur,& hientaniiom- . |
munis praceptoris,& meam, quahfcunque eft,,' dignitatem ante cculos habent, ac tuentur: froptereanon modo apud M.T ,yerum etiam apud omnes folones, caterosq; externos horni* nes deipfisid palam fateri nonyerehor: quod j
alterquidem^ASSl AHys LAliDYi j
noTiris temporibus Montanum facile aquahit. ' J rtJfer -veri VINCE NTIVS CaSA- L I S Brixianus nen multo pofi duos prace* ^ ftores 0“ fui, & fua gentis phy ficoru gloriam augebit. Ha funt dua columna, quibus ego ni* , xusah iiiuidis O" maleutlis nunquam ah hoc j ntea
mto demetar. Itaque R.«x ferenij?!me
tametji Uaiefiatem tuam hoc munere oblato interpello : id tamen fuit meum confiUum,yt non auram popularem,nec ambitionem, yt ma Ugniinterpretabuntur,aucuparer:nec inde Im cri aliquid jperarem,fedpoHui meamincredi- bilem obferua miam erga, maieflatem tuam,eui in perpetuitatem feruire iupio,yt debeo, decUs rarem:atque adeo tefiatum relinquerem poftes ris ipfs me,midq; omnia tua M.debere:atq; de» dicata effe-.ytpote qui tuo regno & fum natm, & adoleui.EcquU per deos immortales eflaut K.ex, aut Imperator.cui ifia c opera medica iu~ Jlius dedicari pojfent, quam tua M. qua fem» per medicos charos habuerit? Etpracipue yi* ros doilifimos D.&artholomaum Sabinum, &• fetrum fofnanienfem praceptores meos do~ ^rina,& experientia pra^antifimos : quos honoris gratia apud M.tud nomino. Huc etiam pertinet (quod hodie paucis prsncipibtu con¬ tingit) ii^a in literU M. tuafceliciter yerfetur, yt nemin^parem in toto orbe terrarum eiuf» dem ordinUreperiripoJfe.perjpicuum ft. id quod facile intelligi potefl expatroctnio,5<.fa- uorequo yiros do^os femper. M. tua complexa afiduecompleBitur.EoSiremo yerb ac» cedit quadam animi fympatheia inter regiam me natione Volonum, ytpro M, tua for¬ tunas omnes, nedum fanguinem , yitd pro-
> 3 fundtrt
faniere mihi iulcljslmumy&honesJlpinmm foret. Et propterea M. tuayeniam miht facili dabit, quod prempto.animoaHjim eam d maxi- mU , & mu quidem grauifimU r.egotqs hoc meo labore cuiufcunq; medi fit auocare. Dari enim mihi yeniam iubet Chriflus feruator nom fer, qui homtmm bonum opus facientem com^ mendat.Sed quoniam fapientis ejl feruiretem fori ; Proinde omnis occafio, qua nobU fefe oft> fert arripienda efi;qua quidem res fiuenti agendas dijponit, & maxime commendat. \d quod fequendum ejfe nobU indicat miles ille, qui fefiea quam Artaxerxi P erfarumregipoa tentifime fit lenti ytrem plenum aqua obtulit, maioremgratiam promeruit , quam fi abunde yini obtuUjJet. (fued non aliunde accidijfe tommemorauit, quam quodoccafionem nadua fit,& ytyetm yerbum ejl fcena infer uiutt. I»' hoc queq; articulo temporis, & ego fequar hua • ius mtUtis exemplum, ytpote qui acceperim tuamM.Kegiam yndtquaque conquirere lia bros , yt bibliothecam injirudljiimam ,quam ab aliquot annU injlruere occepit, more Kegum fotentifiimorumpojl fe relinquat, & posteria tati quantum fieri potejl longe, lateqsprofjia datur. Hattc igitur explanationem in libros Caleni ad Glauconcm arbitror U. tua offero, qua etfi hac M.tua bibliotheca locum iifimum, /ibi ture tftimo yeniicare fotefi , non tamen reqt
re^ciendam,& af^ernandamtffe arbitror «i- itnplo dei oft. max, qui in hae mundo puUces» culices , ac id genas yile animantium «quo animo patiatur: id quod H. tuam pro fingulari fua prudentia (qu« qmdemfummaep')fafiaa ram con^do. Nam prudecia.qua in M.tua tax» quam iujpeeuio nitidijiim relucefSotenlj-no^ tiprnM eJi,quos fic M-tm regit, e^mo&ratur^ yt patria patrem opt.acmax. &.egem M-tuam appelieniilnisq; omnes externa gentes poten-- tiam M-tua magnopere reformdint. Ecquis M.tuam & numero , difeiplina militari in toto orbe terrarum fuperare potefi ^; Ecquis tot centena millia equitum coi^cribere ynquata aufus efilin-fane Xerxis pcerckwnrmltis m= meris U-tuafupretat, quem flumina, ^ ■maria extccajje oUm commemorant. Efljane cur nos Eoloni gratias Deo opt.Max.hoc tempore aga mus,habeamm^,qui nobis talem, tatumq} Re- gem in hacrerumperturbatien&coceflit.bveu rumemimmyirtutu'i»,liHerarumbonarim,t^ doBorum yirtrum patronum, c'7' macenatem, qui hoc innixus maiorum yefiigijs tantopere Jludet,yt Votonia barbarie, 0" moribus qisi» bufdam dgre?{ ibus plane exuatur, (^odyt commodius flat pacem , ac tranquillitatem poa fulo fuo in tanto beUorumardore, quo toties erbU terrarum flagrat , peperit,Uhertaien^ eauflrmauh. (^ippe qu« certo fcidt,& piam ^ 4 iptell
intelligtit Inter gladios, ficas^; ylros literatos yerfari non ejjie tutum rhocq; certo teneat li¬ ter as f acis, ac tranquillitatis conferuatienem farere.hac enimfunt inftrumenta, qua homi¬ num ferociam fiangunt , & rabiem leniunt, (^od facile commonftrant rudes homines , & amufis alieni, ytfote quibus nihil fitimma^ ni us , inclementius ,ac fatsists ,yt yideantut flufquam fera.,lta quldeyt d Scythis,& Cy* elopibus nihil prorfus differant, (yuamobrem fer. Rex Sigifmunde Augufle M. tua hac in re redifime mSlituit, atque compofuh fe ad mas iores fuos pracipue ad potentsf imum pa¬ rentem D . Sigifmundum imitandum, nimirum Kegem inuidifimum , & fandifimum, que fuitfummus litetarum patronus, (^ippe qui probe intellexit abolitis liter U no folum de ptes fate, ac religione chrisliana,fed etiam de paa ie,& humana confociatione adum effe: (yuod quidem inflitutum inchoatum d maioribus fi i\.tua(ytiam T>eofauente ihcepit)perfecerit, pon folumpacem, tranqu!ilitatem,acreligios nem ChriJii coferuabit,fed etiam nomen per* petuum,(ir immortalem glariam confequetur. Et yt emittam ianf Uteros , quarum tA-tua pa- tronifs fummsis ejifiatimfefe offert agmen cas ferarum yirtutum, qua intua M.lucent. Clds rafiquidem efi piefas M. tua, clara iufiitid, ^ra denuntia, at dtniqueVdstraUfastqud jtc iUuflr
tllitflrem,& peni diutnam M. tuam efficiunt, •vt omnes Imper. R.eges, acdenicpue principes M. tuam non folum colunt ,yerumetlamami. chiam yltro inire Jiudeant, O" yiri do^i fu- jpiciant , admirentur > yenerenturque. Oh quas etiam yir tutes ego inflammatus noccms mifi,quinmeain tuamM- yoluntath,& oba Jeruantia,&' amoris teTiimoniim ali quod pu- blicum.oTienderem- Quod cum alia ratione fax cere mihi non fuerit integrum, has faltem lu¬ cubrationes nomini M. tuaclarifl. confecrare yoluhyt hinc quantiM.tuamfaciam,quanque M. tuam ymce propter eximias yirtutes coU, liquido pateret. Quare ferenifl.Kex,potentifl, Rex Sigifmunde AuguHefinet tua regia M. has lucubrationes lo.RaptiJla Montani me¬ di cidoUrina, & experientia clariflimid me diligenter, ac fideliter colle£las,& in publicam 'ytilitatem expofltas ifinet inquam M. tua fub nominis M. tua patrocinio commendatiores exire, prafertim cum non aque d me tua M. deHinata flnt,qudm plane debita .Oro igitur, tJr obfecro tuam regiam M. -vt hos meos laboa res qualefcunque nomini tua M. nuncupatos hilari, exporreCldque f onte accipiat, & ym* bra alarum fuarum protegat. Deus cpt. Max> H.tuam perpetuo fojpitem, ty imolumen con^ feruet. Vatauq Cal. lebr. 1^5 4*
^ 5
*
I O A N N I S B A P T I S T AE
MONTANI VERONENSIS, in explanationem Librorum Galeni ad Glau~ tonem.
P R AE F A T I O.
BI QVOD vnquam mifii confilium fuit , vt Encambi- dbne, lineambagibusrvilaue impoftura , vobis, vtilitatiq; veftrae confulcrem , id mihi maxime hoc anno faciendum propofui. Nilnquaenim aliquid difturusfiim : quc>d ad finem conceptura : id eft ad artem me¬ dicam perdocendam, refto itinere non coii ducat. propter quoda plerifq; aliis in principio quxri conuieuit,vt quod fit fub- ieftura artis, vtrum medicina , fit feientia, an pars eius aliqua fit theorica,id .i me coa fultopraitcrmittetur cum tamen alias fa¬ tis copiofe de illis omnibus dilieruerimus. Nunc vero ad rem noftram, id cft ad Ga¬ leni duos libros ad Glaiiconem declaran¬ dos properabiihus , quos hoc anno deo au- fpicc iijterprctados utfcepimus. Sed priuf- quam verborum fenem aggrediamur, ali¬ qua
1 TR.AEFAT10.
qua praefabimur ad Gakni mentem intel- ligendam fummc neceflaria.Erunt autem omnia fex capitibus diftincla,ex quibus quinqucquam breuifsimc, & veluti per fa ftigia pertraftabimuSjVtpote qua:fola ad¬ monitione indigeant. In vno autem velut omnium p«eftantifsimo diutius immora¬ bimur. Suntcnim illa fex a nobis pra;po- nenda , quorum hoc primum eft, Quis fit titulus libri.Sccundum qua: caufa feriben- di. Tertium quis fcopus. Q^rtum qua: ytilitas. Quintum quisdodrina: modiis. Sextum quis ordo : & cui parti medic^ ifte liber fubiiciatur. Qua: omnia lucem affe¬ rent his,qu^ hoc anno docebuntur. Titulus igitur eu tanquam argumentum eorum, qua: in opere ipfo perfcriburitur , facit^iie auditores attentos, vtaddifcant, quemad¬ modum fi quis audiret, de facultatibus na¬ turalibus pertradandum efle, ac fciret qua cffent fcitu necellaria,exdtabicur. Eodem etiam modo fi nouerimus nos quis fit titu¬ lus huius opcris,habcbimus argumentum, efficicmurque dociles, & attenti, & excita¬ bimur, vt velimus librum audire, acintel- ligere, & tanto magis qua;rere titulum de¬ bemus , quoniam fallo inferibi folet. Ita enim a nonnullis inferibitur. Liber de Feb. ad Glaucone. qui titulusnullopadocon- uenit
rRAKFArio. j
ttcnfthuic libro. Nam debet titulus exadlc amplcdi, quatcunque in opere cotinentur. Icd febris eft minima pars eorum, quje per¬ trahantur in hoc opererergo non eft inferi bendus de febribus, pertrahat quidem dc febribus, led non dc omnibus trahat.prje- terea dc tumoribus prster naturam, tam de iis, qua: contingunt cum feb. (vtfunt inflammationes, & Erefyp€lata)quam quae finefeb.vtfuntfcirri,& oedemata. Defup-' purationc etiam agit , & defolutione con* tiriiii, qua: fuppuratos confequitur,deab/- fcefsibusjde viceribus,fiftulis, & tandem de omnibus, qu£e ad artem medicam attinent ipfe pertrahat. Incongrue igitur inferibi- turdefcb.ac perinde eft, ac fi liber de vfvt partium,devfii capitis inferiberetur. Titu¬ lus ergo qui in Grscjs codicibus habetur fic ab interpretibus verti debebat. Patua. siaethqdus thera^gujucaar^ia ficut inma» gnamediodo omnia pertrahantur ,qu^ ad artem pertinent, videlicet dc omnibus in« lempcriebusi de vkeribus ■, & huiufmodi: ira in hac parua methodo per compedium,, de his omnibus etia pertrahatur. Et quem¬ admodum illa magna therapeutica inferi- biturnta hjec parua,quoni3m in hac etiam per compendia continen tur eadem , qua: in magna. Caufa vero,quaimpulfus Galenus' fuerit
4 ?R.A8fATIO.
fuerit adfctibcnJu hunclibru, fuit Glauco Philofophus , ^ fuit Platonicus, & infignis aetate Galeni, qui floruit Romae , qui cum parum crederet medicinae : authoritate ta¬ men Galeni caepit artem amare ,vt apparet teftimonio Galeni quinto de locis afe^fis. Cum enim duxillet Galenum ad medicum Siculum ,vt ip fum yifercJ; laborante inflam mationejateris , vt ipfe opinabatur, cu ta- me infla|nnutiQn,e.epatisJaboraret, faga- cifsime idcognpuit Galenus, & miro arti- tificio prpnunciauit , quacunque patere¬ tur. quamobrem ipfe ita magnifecit Ga¬ lenum , vt totam artem , quam ipfe con¬ temnebat , ab eo , percontaretur. Rogauit igitur Galenum, vt compendium feribe- ret curandi omnes ^gritudines,& ita com- pofuithunc librum , & ha;c fuit caufa feri- bendi.
Scopus autem & confilium Galeni in feri bendo librum, fuit proculdubio admirabi¬ le. Voluit enim vt ex methodo vniucrlali refte CE)gnita,haberemusviam, qua polle* mus exereer; in particularibus, vt nihil aliud intendat, nihil aliud confultet in hoc libro , nili vt pofl: methodum vniuerfalem refte concepta , in particularibus fciamus exerceri , quod quidem eft vltimus finis, & yliimaperfcdioartis noftrje, Qjmd aute
PRAEFATIO. 5
hoc agere decreuerit Galenur ipfe,cxprefle in proojinio manifeftat,- Tale igitur fuit c6fi!ium,vt ex re ipfa etiam oftendi poteil, in primo enim libro agitur de quibufdam febJi«ft“deRpbemeris»^,dcquibufdapu* tridis, non de omnibus , quia non de peftia lentialibus.nec de ethicis prjeterea in lecua do pertradlatdetunioribus praeter natura, praetcrmifsis reliquis fluxionibus , quonia confiliii Galeni non fuit , docere quomodo fingulas aegritudines curaremus , fcd quo¬ modo ex vniuerfalibus refte conceptis ad particularia debeamus accedere , & in illis exerceri, ideo non fuit confilium immora¬ ri in omnibus, (ed tradere exempla aliqua, in quibus exerceremur, vt in reliquis ita fa ciamus , imo luc de caufa docuit exquifite feb. Ephimms"curare,vtcx ca curandi ra¬ tione , cdlhicas etiam curare fciremus , Sc omnes intemperies fine affluxu materi». Cum pollea d^e febj:i,s,p.u.tM4is Jgit » il¬ las docctqfiomodo debeamus exerceri in omnibus intemperiebus , qu» ab affluxu materiei depcndent,in fecundo poftea li¬ bro , exercet vos in omni fluxionis genere, quia ttitnotw funt de genere fliixionum, & omnes materiales agritudines ( vt alias oftendimus ) a fluxione dependent. Et ita exercet vos, non in omnibus, fed in aliqui»
bus , ex quibus pofsimus vnicuique sgrt- tudini mederi* & re vera fiquis perconfta- retur, cur Galenus non feriat de omnibus aegritudinibus {eorfiim,Relponderet vt fa¬ cit in confilio pueri cpilcftici. Qmcunque (inquit ibi , ) redam methodum aflecutus fuerit, pofteaque petierit, vt doceatur, quo¬ modo fingula: cCgritudmes curandae fint, ni hil aliud faciat , nifi quod ineptifsimus ille fecit , qui poftquam fimulaaumMinerua; cxculptum a Phidia habuit , quaefiuit vt effingeret fibi pollicem . importuna profe- do fuit percontatio, ab eo dico qui totum corpus exquifite cffinxcrat,& pollicem , & quaicunquo erant effingenda , incptifsi- ma igitur fuit percontatio , vtpoft totum corpus , peteret pollicis fculpturam. Qui enim totum habet , partem perfedo non ignorat : ideo qui methodum vniuerfalcm habet, fufficietin aliquibus partibus excr*' ceri , vtfeiat ab vniuerfaUbus ad particu¬ laria acccdere,Et fi quis quaerat adhuc par¬ ticularia fignura eft,quod methodum vni- uetfalem non eft adeptus, fcopus ergo pro- pofitus talis fuit, ex_ quo fcopo fequitur quartum propofitum.
‘Q^a:, & quanta fit huius libri vtilitas omnibus patet, na fi veru eft quod metho- dusvniuerlalisexadiartemededi docet, &
r n. A ^ r A T I o. 7
res quam habemus verfatur circa particu¬ laria, necefle eft ad particularia condefceue derc, & quoniam perfeftio artis confiftit iii exercitatione particularium, & hoc docuit Galenus , igitur totam artis perfedtioncm docet in hoc libroreft ergo omnium libro¬ rum Galeni vtili&imus. Dicit Galenus no¬ no de Placitis , quod, medicina poteft vno anno exquifitifsime addifci, fiquisnadlus, fuerit bonu prasceptore , poftealubdit fta- tim,qu6d qui perfeftu haberet artem vni- uerialem, & non Ce exercuerit in jiarticula > ribus,fciret quidem ille prompte loqui de omni materia: no tamc iciret curare iegri« tudmes nifi applicet vniuerfale, quod didi¬ cit in methodo vniuerfali, particularibus. Et haic pars fumma requirit exercitatione, qui ergo docet vniuerialem methodum, & docet etiam particularibus applicare , is o- mnem artem medicam docebit , Sc htec de ytilitate dixifle fit fatis.
Modus doftrinae eft quintum propofitu, in quo debemus immorari, difeutiendii eft enim qus fit do(ftrina,& qus methodus fer uata in hoc libro ,& quis ordo docedi. me¬ thodus feruatain hoclib,ro( vtvn ico ver¬ bo refpondcamus ) eil diuiTa,& refolutiua, vt Galenus in prooemio affirmat,propterea non indigemus probatione.Ordo vero fer- a uatut
f PRAETATIO.
uatus eft compofitiuus, incipit enim a lim- plicibus , & ad compofita accedit. Incipit Galenus ab intemperie fimplici,a febribus, fcilicet epheiiieris ,& ad putridas tranfit, poftea,ad tumores praeter naturam , qui funt magis compofiti. Methodus ergo di- uifiua, & rclblutiua fuit, ordo vero copofi- tiuus. Hanc methodum Galenus ipfe hic cdocuit,fed quia breuifsime,fe expedit, fup ponedpvosvniuerfalem fcire methodum, & officium noflrum eft docere eam , pro- pterea eller caiiillatio, & viderer vti impo- ffura , fi ih re talis momenti non tradereiii vobis & docerem,qu2 fit ifta methodus. Et . quoniam ea , quai di£turi fumus , funt vni- uerfilia,& neceffaria admodum , ne quid deficiat vtilitati veftriE.dccreui quascunque , circa vniuerfalem methodum contingunt: vobis etiam oftendere : quoniam maximi momenti funtjnccfcietis vnquam applica- r re vniucrfalia particularibus, mfi fciatis vni , uerftlem methodum.Ifta igitur docentur a nobis , & ad maiorem vtilitatem veftram' non tantum methodum vniuerfalem doce- . bo medicina?, fed cum accedam ad febrem, methodum vniuerfalem febrium tradam, & €0 ordine , vt polsitis in arbore deferibere, ita annexa erunt fimul , fine fuperuacuo. ad methodum igitur , quoniam fumus de ea ditluri
praefatio y
di<^lun accedamus videamus (juid fit methodus..
Methodiis quo ad’ nomen nihil aliud ef^ (proprie loq^uendo , & fecundum eius pro¬ prium fianificatum , reliquis oinifsis , quat analogice dida funt)quam breuifsima via,
& Calles quidam^breuifsimi, qui funtin iti¬ nere ad finem yias, qui dicuntur alio nomi¬ ne Ephodij&Ephodia:, id eft, diuerticula, per methapKoram poftea transfertui^pri- rao ad fubitas ocupationes dueumquasfa- ciunt incaftris , cum«pente inua4unt cu- fiodes, exploraturi li ne^jgentes funt in cu- ftodia, tales enim quserunt diuerticula. Ad feientias quoque, &adartes per methapho- ram transfertur ,vbinos imaginamur bre- uifsimumiterad finem artisallequendum, lale iter methodus, appellatur , id eft, bre¬ uifsima via quam habemus didanteratio- neadfiucm confequendum. Ethoefignifi- catur per nomen mcthodi.Q_up ad rem au¬ tem,. vtferibit loan. Grammaticus in pro- cemio. phific. nihil aliud' eft,, qih^habitus naturalis ad aliquem finem, primo dicit eft Habitus, vt addifeatis, quod no fufficit me- thodfi addifecre , ^.audire : fed requiritur, ‘ vt habeatis habitum, qus eft fixa qusedam. difpofido in animo , ex multis frequentatis atiionibus , fiue aiftibus , dixit aliquem fi- * st. i. nem,
IO - praefatio. nem,fed non determinatum, quiaeft habi¬ tus mentis, & rationis, & habitus vite ratio¬ nalis ad omnem fidem tendit , finis autem ad quem tendit methodus eft habitus men¬ tis, qui cum fit via rationalis ad finem con- fequendum , oportet vt fit mentis habitus, dccumnonfint nifi quinque habitus men¬ tis ,& anim^, vt Arift.quinto Ethic.inquit, videdum eft fub quo genere fit, & ad quem finem tendat, tendit autem ad omnes , fiuc fit circa neceflaria , vt feientia & fapientia, fiue circa con tingentia, vt ars ,& prudentia, ad omnes iftos fines eft methodus , nec eft propria magis artis, quam prudentiae, in- tellcftus vero principiorum non habemus methodum , quia iam acquifiuimus habi¬ tum illum : cum ergo fit communis ad omnes fines , dixit ad finem aliquem , qui omnibus conuemt habitibus . cum igitur fit methodus habitus rationalis ad finem teodens,&illi fines fint habitus nientisrigi- tur eft habitus ad alios habitus conlequen- dos , igitur habitus habituum, inftrumcn-' tum inftrumentorum , & fub hoc pofluni ‘ 1'cientiam imaginari,& etiam circa ca,qux ratione haberi poflunt.fed omifsis fcietiis, & artibus aliis de arte medica loquamur, & quis fiteius finis inquiramus.
Finis igitur medicinsf limitas eft ratione corporis
corporis humani, itaq; ars ad faniratem fe habet, fanitas ad corpus humanum, metho¬ dus ucro ordinatur ad artcm,ideo fi volue¬ ro refolutionem facere, fic facia-Volo cor¬ pus humanum habere fecundum naturam, opus eft fanitate in eo inducere,vel coferua re;fi debeo hocfacere,oportet vt habea ha- bitum,& inuenia artemrfi debeo conftitue- rc artem , non poflum fine methodo,idco «portet accedere ad methodum, & tuc me¬ thodus finis eft-cum vero accedimus ad cor pus humanum,& ad opus,tunc methodus principiunr eft.idco methodus eft finis, & principium finis quide in inuentionc,& re- folutione,piincij)ium vero in compofitio- ne,qiiia in inueniendo ab hurnaho corpore ad finem tedimus.in compofitione vero in¬ cipimus a methodo,ad artem, ab artc,ad fanitate ,confequenda in corpore humano, & tuncccflat ars noftra.hoc dicit Ariftote- les libro fexto Ethicorum, nempe ^6d fi¬ nis fyllogifmi pradici eft operatio nos pro cedimus ad opus per methodum quse arte docct,ars vero conferuat fanitateirf, fanitas facit quod Corpus humanum exercet;ope- ra fecundum naturam.cx his habetis quam proportionem habeat methodus ad artem, eft enim talis, qualis eft proportio artis ad fanitatera,& ficut ars habet finem id eft fa-
12,
PRAESAtIo. nitatcm ipfam.ita methodus habet arteffl, fed quia diftum cft quod methodus eftha» bitus,cum quinq; fint habitus,fcientia,fa- pientia,inteIlc6lus,ars,S: prudentia:viden- dumeft cuiusnam generis fit»omnes enim ilii habitus haberi poflunt per methodum, quia qusecunq; poflunt facere veritatem ex pronuntiatione affirmandi, velnegandi,vcl circa iieceflaria, vel circa contingentia ver- fantiir.fi circa neceflaria,illa vel admodum feienna: iehabent,& faciunt fcientia,& Ci- picntia.'fi circa coiitingentia, vel huiufmo- di,quie contingentia funt ita fe habent, vt nos agamus illa, & non faciamus opus,vel faciamus opus poli adioncm,fi agimus ea, nec rcfultat opus poft actione, dicitur pru- dcatia:(i rcfultat, dicitur ars,fub quo igi¬ tur genere collocanda eft methodus ? wb fcietia.£t fic habemus quod logica eft fcien tia lecudumhuncmodu,&fenium,noh in- ftrumcntu,& inftrumentu quidefed etiam icicntiajnihil enim prohibet aliquid fimul eflelcientiam & inftrumentiL feientia vero & ars fimul aliquid efle non potcft.qui er¬ go dicunt logicam efle artem, non feientia errant, methodus ergo quam pr^e manibus Habemus, verfatur circa neceflaria,& per¬ petuo ita lehabcntia,& licet medicina cir¬ ca, contingentia verfetur, methodus tamen circa
J R ,AE K A T *I ,0.' 1$
. eirca perpetua verfatur , & ita methodus docet aries, fiue 'fit medicina, fiuc alia, me¬ thodus illa quas facit artes circa necelTaria cxiftit,ex confequenti & habicus,quas feren¬ tia appellat ur,&; licet faciat artem ipfam, tamen cft fcicntia,& cum methodus fit via ad artem,quasrendumeft etiam an fine illa via polfet q^uis adipifei finem intentum,& certe ficut fine via non polTumus aflequi fi¬ nem visedt^t nec artem, nec intentu ,& Plato in Philebo ait, ficut mechanici perpendicu¬ lo vtuntur ad dirigendos parietes, ita nos etiam methodo , vtnnur ad adus necefla» rios dirigendos.quifquis igitur medici no¬ mine iofignitijr,, & methodo caret , omnia cafu & fortuna operatur, neque res ipias, fedrerii vmbras profequitur.ergo ad per¬ cipiendam methodum omni ftudio prope¬ randum eft, ea vero cum via fit rationalis, fine logica difei non poteft.Et ideo rede di¬ xit Menghus Fauentinus , fuper principio Pauli Veneti, Non committam me in ma¬ nibus illius medici , qui ignoraucrit dia- ledicam.
Reflat modo, videre, de ipla methodo, quot fint,an vna,vel plurcs.Et fi plures,quot nam illas fint,& qua methodo vtaniur in medicina, led vnum; prius tangemus, vir um ficQcccllaria methodus ad artem medici- a 4 DOS an
r R A E f A T I O. nas an non, fi enim poflemus habere,& ad- difcerc arte mcdicins fine methodo, hor¬ tarer vos ad illam viam.Videamuscrgoid an fieri pofsit.probabo eeo rationc,& au- thoritatibus,nonpofleadipifci artdm me- dicinje fine methodo, fed primo per ratio • ncsfic,& fumo fundamentum Arift.lexto Eth.vbi aitjQuicunq; habitus continet ve¬ ritatem affirmando ,vel negando, vel ille verlatur circa neceflaria, vcF circa contin- gentiarfi circa neceflaria, vel fcicntia,vcl in- telleftus principiorum, vel fapientia erit:fi circa contingentia , prudentia , vel ars : fed Methodus ell habitus veritatem continens affirmando , vel negando , ergo cft habi¬ tus talis, qualem dixit Ariftoteles.Et ita vel erit neceflaria , & erit vel feientia , vel fa¬ pientia : fed methodus illa, quie medicina dicitur,& veriatur circa fanitatem,non eft neceflaria : ergo vel erit prudentia, vel ars, prudentia no eft,quia verfatur circa ea ^ua; agit, nec opus relinquit, medicina aurem opus rcIinquit,crgo ars eft-.medicina.cum ergo fit ars,videamusqd fit ars. Ars cft ha¬ bitus animi cum vera ratione faftiuusjimo non poteft haberi fine methodo neceflaria, nec ad adfum accederc.cocludo ergo quod non poteft medicina acqtiiri fine ifta mc- th,odo,qu6d autem omnes artes per vnaih rati®
f R AB »• A T r O. IJ
rationem aquirantur indicationem habui* ftis, habetis prxtereaauthoritatc Arift. fe- ptimo Methaphyficos , & vj. Ethicoru, vbi ait, artes ratione, & methodo acquiri, & do¬ cet Arilhmcthodu rcfolutiuam ad lanita- tem acquiredam,qu2 docet Galenus.prx- terca vidiftis Piatonem in Phileboqui ait, nulla artem fine methodo diuifiua,& refo- lutiiia acquiri pofle,qui enim ( inquit)artc fc acquifiuiflelme methodo arbitratur,fciat fevmbram artis habere,non artem .ex quo Galenus aficruit nono Methodi, quod ars nulla dilcitur,ncque difei poteft fine me¬ thodo, & addit ficut artem fine methodo no addifcimus,ita curare particulares segritu* dines no addilcimusfinc exercitatione, hsc igitur requiruntur fi volumus efle medici, ncceflarium ergo eft addifccre artem cum mcthodd,& hasc duo tanquam medici cru¬ ra ellc Voluit, nam methodum pedem dex¬ trum, exercitationem vero finiiirum voca- uit.Arift.in libro de progreflu animalium ait, quod incipit motus a dextro in fini» flrum,ita cceli motus incipiutd dextra par¬ te coeli , & cura methodus fit pes dexter, oportet incipere a methodo vti a pede dex¬ tro, & ficut qui ambulat figit corpus in dextro pede,& vertitur per finiftrum,ita ' nos figentes mentem in methodo unquanv a j inbal
Jg P R AB f A T I Q.
in bafi poft eius acquifitionem ad particu¬ larium exercitatione. procedere debemus, vt habeamus ambos pedes, ne fimus claudi. Et Galenus in finem confilij pro puero epi¬ leptico dicebat, qui qua:rit habere medici¬ nam per dqcumenta ex commerit4riis,iUe nunquam allcquetur artem , etia fi fexcen- ta milie documenta habeat, quoniam ars rirrA-pa«icularia yerfatur , qua: infinita funt,n,ifi redigantur ad vniuerfalcm artem, femper c«ci erimus,& qui talis cft hic fem- per opera fuafortun£e comittit.Et hoc pa¬ tio bene ars longa erit, & ideo ifti medici fenefeentes inhis documentis,ambulantvt caeci, quia fecuti funt documenta, quoniam artem non habuerunt nec methodum,& ita habetis coclufionem, & fyllogifmu ad con • clufionera propofitam , quod non poi![e= mus medicinam adipifei fine methodo & propterea primo methodi Galenus dice¬ bat, quod ex methodo perfedionem ba¬ lbemus.
Quod autem methodus non fit vna,icd
{ dures, manifcftumell ex authoritate Ga- cni,& Ariftqtc.qui topicorum primo dia xit,proprium dialctbica: eft,vt habeat vna mejenodum ad omnes methodos & in pro- «emiophyficorum ; quoniam oportet co- ^ofceie,& omnes methodos Icire, protulit iaou
PRAEFATIO. 17
in numero plurali, methodos indicas qu6d lunt plures.quot vero numero fine, non eft eadem opinio apud omnes audores-Nam Alexander, fuper. libro topic.Arifto.(dubi- tatur autem an eius fitille comentariusrvel Michaclis Ephefi. .) dicit tres tilc 'metho¬ dos demooJiratiuam.di iiifiuam , & re^- ricamtH^monius autem Tn praEfiitionem in quinque voces Porphin; quatupr po- fuit metllodos,dlffinltIuarp,dimli^am,de- moftfe,auuam,& reliqui pd-
llcriores vtipann. Grammaticus ,& Ioan= nes- Damafeenus , quatuor pofucrurit , fcd non eafdcra ,demonftra tiuam ,refoluti uam , comppfitiuam , & diuifiuam , diffinitiuam vero omiferunt . Cum ergo diferepan- tia fit in numero , qua: nam fit ha;c di- iCcrepantia, & qu2 caufa eft videndum, oportet autem prius cognofeere caufas o- mnes,& incipiamus ftruato ordine Ale¬ xandri , qui primus fuit a demonftratiua,
& quid fit demonftratiua methodus, vi¬ deamus.
Proprium demoftratiuJB methodi eftvt inucniatj&oftcndatpafsionein aliquam de fubied:o,& hoc eft fubicdia, & finis demon ftratiua: vi^.proponitenimfibi fubiedu,dc quo dubitatur an fit ea pafsiOjmediumq» iauenit,2> ita adluerct extremis,invno vt
l8 PR.AKFATIO.
caufa.in alio vt efFc(£tus,& ex his rebus con eludit , & inuenit quatfitum , quod qujere- bat-&: habet quatuor media ,ficuti funt quatuor genera caufarum.vt optimi ex fe¬ cundo pofteriorum;drdiciftis .haec aute per tranfire exiftimaui bpportunuta , fcd quo¬ niam volo vos docere , tangafn aliqua , in fecundo libro Pofteriorum docet Ariftot. dcmonftrationc fieri per quatuor illas cau fas,& optime diftinxit omnia. Vtilitas hu» ius dcmonftrationis efi , vt omnes fcientia: refte tradantur, & proprie via hsec ad fcien tias attinet , non ad artes , & caufa cft quia fcire,& (peculari eft finis fcictiae. Et ad vti- lia terminantur, ars ver6,& prudentia, cir¬ ca aftiones verfatur , & circa particularia, ideo dcmonftrationis via non CQuenitcis, quia dcmonftratio ex neceirariiscftjcon- cluditq; neceflaria, maxime igitur in fcien tiis requiritur, bene ergo Alexander, & alii Peripatetici dixcrutdemonftrationem fcu demonftratiuam methodum , in fcientia conucnire,& proprium mftrumentum Ari- ftotel.& aliorum Peripateticorum , & ma¬ xime Ariftoiel.eft. Namhifemper fccuti funt hanc viam , & merito, quia circa fpc- culationes verfati funt. hajc igitur eft pri¬ ma methodus quam demonftratiuam ap¬ pellamus , fecunda vero methodus tradita ab
PRAEFATIO. IJ?
ab Alexandro , eft methodus diuifiua, qua! multiplex eft, quod autem multiplex, prius cft diftingucndum , fi naturam eius fcirc volumus , vel enim continuum diuidimus in parces proportionales, aut quantitati- uas , & ha:c eft propria diuifio , reliquse per metaphoram ab ha c transferuntur, vt in¬ quit Galenus in fine libri de placitis Hip- pocr. & Piat, priim igitur diuifio eft con¬ tinui in fuas partes quantitatiuas^ vel pro¬ portionales : fecunda generis in fpecies, vt cum animal in ftiaTTp^ccies diuiditur : ter- tia?iLv.ods<.in fua.fignificata , y t cuna hoc nomen canis , in cceicfte , marinum, & td- mftrcdiuidimus. Alia elLcp,mp.pfitiin fua componentia , ficut cum diuidimus cor¬ pus hiimanum in partes Ethereogeneas , & fimilares. quartaeft diuifioin potentiam, & aftum , yt eum corpus fimplex in ma« teriam & formam diuidimus : quarum partium alia fc tenent ex parte aftus , alii exparte potentite. quinta cum fubieftum in accidentia , vt cum homines alios al- Bos,nigros alios diuidimus-Diuifio autem ar t^ci^isr qua medici vtuntur. ,.eft totius in fuas partes formales. Siue enim multi¬ plex diuidatur,fiuc CGntinnum,cum in infi nitu diuidi pofsitmo cft artificiofa diuifio. Et fi diuifio non habet numeru determina¬ tum
i o praefatio. tum partium Jiuidentium, peccat. Et ideo hxc q^uam artificiofam dicimus Plato in PKilebo extollit, & ea vliis efl:,ficut Alexan der demoftratiua. Ita enim facit Plato, qui incsepit tradere ipfa principia, ac elementa philofbphi2B,qua: ante ipfum vaga,& incon ftans erat, qus via mirum in modum fa¬ cit ad inuentionemlfi ergo debeamus diui- dere , oportetin partes formales, qua: ma¬ gis propinquae funt generi, diuifloncs face¬ re , & per differentias oppofitas. Hic pro- grefTus ab vniuerfalibus incipit , 8i aH mi- nqsjLniuerfale defccndi t , & rurfus i minuff vaiiicrfalijin partes-adhuc minus vniuerfa- les: , quouique ad particulares peruentum fuerit, & tandem adindiuiduas, vtampiius diuifio fieri non pofsit.Harc Anftot. diuifio cft-.qua omnes artcs,& fcientiae conftituun- tur,& maxime medicina circa hanc feriben di artem uerCuur, & cft ea, qua vti de¬ betis in colloquiis ad praefagiendum , & ad curadum refte.Adfert aute ille exemplum de voce, & inquit, vox multiplex cft,debct primo per formales differentias diuidi , & primo vocum quaedam abfonte , quxdam confonae. haec diuifio prima optime fafta cft, quonia hae funtdiffcrentiae immediate inhaefetes generi-Et vox abfona eft qu? ar¬ ticulos non Habet, Vt vox boum, & afinoru, confon»
PltAEfATIO. Zf
confona qua; habet articulos, vt vox huma¬ na, accipiamus hanc partem, hoc eft vocem conronam,& dicamus, vocis coniona quar- dam fimplex , quadam compotita, ha dua differentia quantum adharent generi vi- detis-Simplcx enim vt litera, m,n, coafen* compotita, vt tyllaba, bc* T unc vltima vo¬ cum confonarum^compofitarum, quadam aliquid lignificat , quadam nihil lignificat» qua differentia maxime adharentes funt,
& qua partes fubftantiales proximas gene¬ ri diuidendofacit,eft diuifio hac, qua nihil fignificat eft tyllaba , qua vox ad placitum eft, vt biff, baf, qua aliquid fignincat, hoc eft vocum ahquid lignificantium, quadam fignificantfubfta.ntiam,& qualitatem, qu?- . dam modum, & tempus , quadam circun- fcnbunt aliquid horum. Et fi fuerit com¬ potita vox componentium aliquid fignifi» cat,quafabthntiam, vel qualitatem ligni-^ ficat nomen eft, qua tempus, & modum vetbum, qu* circunferibunt , funt reliqua . partes orationis. Ex his diuifionibus vos videtis ortum grammatices, & vim diuifio- nis,&fi voluerimus adhuc diuidere ,rion modo grammaticam ,fed dialefticam,& rhetoricamVqua a nomine, & verbo, ac vo¬ ce dependent conftituemus. larti igitur ap¬ paret imago grammatica , verutn aliqua
»1- fRAlF^TlO.
funtfignifiaitiu^,aliie enunciatiuaE,ali* ve¬ rum, vcl falfum cnuntiantes,alj« affirman¬ tes , & indicantes- Quae enuntiatius funt, affirmant , vel negant, optatiuae , impera- tiua:, & liuiufmodi aliae affeftionem figni- ficant- hoc padto ex altiori diuifione diale- ttica pullulat. & ita videtis , quomodo ex diuifione, fcientiae , & artium ortus emer¬ gat. Tanta eft igitur eius efficacia, vt ex rc- fta diuifione emergant omnes artes,& fcien tiae. ideo non immerito Plato hanc appel¬ lat ornamentum philolbphix. Et dicebat in Philebo diuifionem non hominem , fed deurii aliquem inuenifle, & fi non fuit deus, fuit faltem homo, deo proximus.propterea cum diuifio fit magni momenti,& medicus ea vtatur, fitq; a deo inuenta, videatis circa quam nobilem artem infudet- neque cre¬ atis Auerroi primo colligit cap.primo. Si in prooemio phyfic. tertio. Vbi dicit, quod arsdiuidendi induftionialsimilatur ,& eft valde imperfefta via ,■ ijiucnta tantummo¬ do propter debilitatem diferetiu;^ fchola- rium. Artem quae fuit & demonftfationis,, & definitionis , mater & omnium viarufii , dicit inuentam cfie propter debilitarem ' diferetiuae fcholarium. Auicenna vero non’ intellexit hanc artem , & potiiiS - quodam odio du^^us , eft dicere aufui diuifionem
P R A E F A T f O V. 1 }
eflc vilem , quo verbo profequebatur Pia- to'.&: Htppo.& Galenuirvjfed ineptis his ho¬ minibus ornifsisdrco quodvtilitasdiuifio- nis eftomniu maxinia,quoniacxa£tui'nue^ nitur definitio ex diuilione : vt videre cft apud Arifl^inprimo de Anima, qiii animse definitionem di uiffua Methodo adinuenit» neq; aliopotuitinlfrumento vti qliira arte diuiluia^cfinitio auteeft mediir in demon ftra troncr ergo non poreft dem oliratio con ftare finediuiffone , pra:terea q^uis refbluet, a Iit coponetjfine hac arte diuidcndil Rcfor Iutioenim,& eopofitio funt propaga tipne^ diuifibnis,im6 tota dia!e(3:icaars,& bmnip, inftrumenta ad veritatem indaganda^ i di- aifioneoriuntur. Taceat igitur barbari illi Aiierroes,& Aracenna,vftis diuilionismaxi me facit ad omnes- artes , & adtiones quae- circa particularia' veriantur qui vult circa particularia agere, necelfe eft , quod habeat xnftrumetum ipfam diuifipne , nam omnia fune commixta v& nifi habeamus hoc in- flrumenrumvveruti perpendiculum, palam crrabimusfemper . Ideo parjim adrede di uidenduhispartinr ad iUuftradum adiones,. & malam diuifionem. Gognofeendam; vti^^ lifsimaeft.lMcceflaria igitur eft ad artes, & virtutes omnes, hoc autenr ita fe Ha berc ma’. ' sifcftum efi: ^nant in omnibus etiam: mo- b jralib
*^4 >R.Ae?atio. ralibus c6ftnued:s,& maxime in coftituea da arte medica , via diuifiaa dofti crnnes Vtuntur , hac vfuscltGakBus in libro con- ftit.artis mcdic.vfus eft Ariftot. & Plato in Philcbo ad artes conftitucndas huiulinodi diuiliua,pr^rerea c[uantu adat^tiones parti¬ culares diuifiua KietIiod. omnibus eft prx- ferenda.Scd de Methodo diuifiua luftenus. tertia quam propofuit Alexander .rctjiori- ca eft methodus , qua’ non eft ad, proban¬ dum, icd ad perfuadendum, quomodocunr que perfuadeat, ideo habet inftrumeta im - pcrfc<fta,vtl'unt exepIa,mdu4lioDcs ,8c, co¬ lores rethoi‘ici,quibus nititur, & fucis: quir bufda, vt mentes decipiat, hape multi prat- pofiierunt reliquis, hac ratione, illa cft no* biiior reliquis , quse non violenter trahit mentes, fcdlpoine, & cum dulcedine qua¬ dam. hxc eft Methodus rhetorica , rcliquie enim licut demonfiratiua , & diuifiua co¬ gunt, velis,' nolis dicere ca,qu2E ipfi dicunf, quia extorquent vi rationis quicquid vo- ]unt,ied ilJudeft vi fraudis, & deceptionis, excellit Arift. in dcmonftratiua,in diuifiua Plato ,Hippoc. 5c Galenus, Stoici maxime cxcciluerunt in illa, praecipue Chrylippus quem deridet Galenus lecundo, & tertio, & quarto de placit. Hippocratis, & Platonis: cum reliquis qui inter phyiicos, & medicos aufi
f Vi At t A T l O, aufifuntca viainccdere.quatum veroljanc aijominctiir Plato clarum eft ciim eam fal lacifsimam , adulatoriam, & homine indi¬ gnam appcliet.de hac ego nq aguam, qiiia Cclfus dicebar,eloquiisp9 vtutur «grj) fi-‘d ' remediis.Ha: fu^'UhT tr^ n^tfqdi xandro pofitx’. Amm.onius quatuor pofuir,' vtfupradc dcmonftratiua diximus, & diui fiua. Videamus modo qua?fitrefo!utiua, 3c definitiua, incipiamusetia ficut de demon* ftratiua methodo diximus quod alia erat a dembnftratiqncji ta & dcf:nit,iua via a defi¬ nitione difFcrt , via eft methodus quidam procedendi a fupremis ad infima,& contra afa infimis ad fuprcma.vt cum volumus C:i rc totam cfichtiam fubftantia’,a primSi in¬ cipimus, & ad vltimam tendimus, & fic fa- cimus,primo dicimus fubftatiam efle, qua omnibus fubftcrnitur , habita hac deferi- ptione , ftatim dicimus iubftantiarum alia fimplex , alia compofita , & diuifione vti* mur iicceflario , vel dicimus quxdaniator*! porea,qujedam incorporea, volo modo fei- re naturam fubftantiarum , qute fint incor* ppreas , habita hac diuifieme , & quod fub» ftantia corporea eft, qus confiat ex omni¬ bus diracnuonibus, &in qua tres reperiun- tiir‘ dimetifiones , huius fubfiantite corpo¬ rea: quxdam fimplex, qua:dam compofita,
■ b '.X ■ fimg '
1« PRA^FATTIO.
fmplexqujeex partibus conflat, qujc no» per (cexiflunt^vt elcmentu^compolua a»- tcm confla t ex inateriar8£ formarqua-
lunv partes per feexiffant, & tandem dcuc ■ nimus vfquead fpecies,&: per viam diuifib- mis inuci>injus vltimaoi defimtioncm, quae dicit hominem efle animal tationare,& ita effis in vitima fpecic, Poteftisetiani aften- dcre db hac vltima, vfq ue ad fupremams & primam, & qui hac procedit via , procedit via fummaria,& fupp.oni thornincm cxerci tatu in diuii[iua demonflratipnc,& eft mo¬ dus brcuis,.ideo.GaIenusin parua arte ,hoc modo procefli tyvoliut componere librum qui pertineret tam, ad fpeculatiiumrqudm adfa£tiaam,quamifli praxin appellat, nec potuit commodius inftrumcntum inucni- rc, quam viam hanc dcfinituiam qua do- euic medicina , & totam artem, & fumma- rie tradidit artem ,& per compendia. Hcec de methodo definitiua» Rcfolutiua aurem dodlrina pulchrior efl, qua: iemper ante fb Rabet diiufiuam.Nain vtraquc verCitur in progreflu inter vniucrjalia,& pirticularia, & difeurrunt ab vniaerfalibusad particu- laria,& econtrario.diffcrunt autem quo ad prGgreflIim, & quo ad rationem , licet quo adflfbietlBmidein ffnt ,diuiiiua enim non dc&eu quQufque ad particularia dcueniar.
Refoluc
T> R. A £ f A T I O. %7
■Rcfoluriua ab vno particulari compofito incipit, & illud refoluitin fuas caufas,& il¬ las accipit, & quxrit adhuc caufam, & ter¬ tio idem facit , & caufvs illarum ^ua:- ritsiternm quarto, & quinto, nequeynqua rcftat quouique ad primam deueniat cau* fam , quam cum inuenerit fiftitur , & coti» templatur , rem , <] uani inuenit , bac vtun- tur medici, & artifices omnes,& ita proce» dit. Accipiamus feopum,feu fubiie£l;um, vt more neotericoru loquar, quod quidem fci re volumus tanquam conceflum , quia dc fiibiefto fupponitur quid , & quia. Simili¬ ter fuam definitionem confideremus , qua cognita fuppqfuimus eam i&fic dicimus, «ft tale , ergo a talibus caufis prouenit. Sed clarioris doftrina; gratia, capiamu? exera- pbim Ariftot.ieptimo metaph.cum de me¬ dicina' loquitur, vbi docet quomodo debe ■ mus procedere in bae arte via refolutiua,vt fciatis non folum Calenum, fed etiam Ari- fto.& Hippoc.procefsiireper mctboiu.Di' cebat Arilt. volumus habere fani tate ? V ti que.RcfoIuamus eam in fua pritrcipia.Quj funt fanitatis principia ? aiqualitas ipfaeil, ergo fanitas eft, fiigitur morbus eft , ergo iniequalitas ell:. Volumus remouere mor* bum? ergo remouere debcmu$,ina:qualita- tcm.Insqualitate accipit, & rcfpluit cam|a
b J iua
1 1 P R. A E ? A r I O .
■fua principia ,qlJ? futit insqualitatis cau(^, leccflus a temperamento per calidum, fri¬ gidum, humic!um,&: ficcuin,& cognito per fua fiona qu6d cft per frigidum, & quod eft cxcelTus in temperatura per frigidum, ergo reducenda cft per calidu,(ed non poflumus gradum iftius frigiditatis fcire:nifi feias gradu qualiter in fanitate fuit talis, & pofi- to quod extelltrit ad frigidu vt duo, habet vt duo frigidu , ergo oportet inuenirc me- diii calidu vt duo , quod calefaciat vt duo. Qmerit medium,& inuenit ftidionciniqu^ calefaciat vt duo,ecce quomodo nunc viti¬ orum in difcutfu , primum eft in opere >5c quAd primum erat in difcurfu,in opere vltimum cft, per flridtioncs enim reduci t ad temperamentumitempcramentom reducjt ad fanitatem. Sanitas autera fuit primum in rcfblutionc vltimu autem in exceutio- nc.friftio autem vltimum in rcfolutiofie, & primum in exeeutione.
De compofitiua autem quoniam cotra- liomodo Ic habet, dicam etiam aliquid, incipit enim harc ab vno fimplicifsimo , 5c fte procedit, fanabis hominem fi calefacies, quia redtltfcs eum ad :fanitatem , id eft ad scqualitatem , & «qualitas ad lanita termo - dus ifte non docet pirincipia , verum cft per »ifcthod«m,fcd imperfeiliusVquiaqwi rvi* ioiuit
P'R A3 F A T 1 0. fofuit feit componere j «jui vero componit nefeit refolucre , moduj ifte aptior elt pro iunioribus , qui non funt apti ad refoluti- Tjam methodum. Etideoifti medici illu» ftres fuere, in illo ordine refolutiuo verfa- ti >maxime ifti recentiores Nicolaus , Nir cdlus , Mcroulanus & eseteri omnes : hi -enim nDn.omtlino ignorarunt methodum Tefolutiuam , & viderunt eam , fed fub nu* be. ^Ert<modo videndum vnde orta fuerit -diferepantia penes diuerfiim modum con¬ cipiendi quamobrem diuerfi diuerfas me¬ thodos tradiderunt. Alexander pofuittan= tum diuifiuam,& demonftratiua,vt (omit¬ tam rhetoricam, vthomineindi^nam) ta- (Cuit alias : quia fub diuifiu.x ^relolutiuam, -compofitiuam , & definitiaam conclufir, 'quia definitiua -oritur a diuifiaa , vc often* adimus, &: ideo cum dixiflet dediuifiua ,vt- ffum elf eiquodaoneiretde definitiua di- iCCndiiy^raftereAferolutiua ndnne eft quidi modus diuidendi copofita in fua principia? qui ergo diuidit fcit etiam refoluere. Prae¬ terea copofitiua incipit a diuifiu3T&c6po- nit. Et Ita i diuifionc oriuntur, ideo voluit fpooere reliquas. Ammonius tacuit comr 'poficim* quia fubicdto idenifunt^folum ra tioneidifferuntjqnia credidit, quod eflet in- dtrdment£|pqiius'^kra quam Viam>& ideo 64 inftrum
jo- praefatio. inftrumsntutn tacuit, & viam poluit, qua ■pofsimus addifcere. Alii vero pofteribres quipofiierut demon ftratiuain , refolutiua, compofidua , &• diuifiuam omi ferunt defis nitiua,quiaiftaa diuifiua oritur, pofuerut autem compofitiuaquam non pofujt Am-r monius, quia licet viderint non-dlfFerre.rc • ibiutiuam.a compofitiua lubiefto,tj«k ta^- niend iucrfus eft difee di m o dus, i&ialius ha bitus ab vtraquerefultat .& radoue diffe¬ runt, ideo etiam, pofuerunt eam, Amonins vero dimific.liis Ita difcufsis,iSc examinatis reliquum efl:,vt declaremus,
Cur quatuor fint methodi tantum , ne¬ que plures,neq; pauciores.habemus autem rationem mamfeftam :nam per methodii, qualibet fcientia ,& ars proponit libi feo- pum , vt inueniant ,& ;ollendant affedtum vel palsioncm inelle fubiefto, artes vero & fcire , & operari volunt , & inducere tajem affe<ff um infiibiedo yfi non adfit,.& fi adfit praster ratione remonere. Hoc ftante quo¬ modo volumus tam artifices, quam fcien- tes probare atfcftum ahquem ineffe lub- ie«o , per aliquod medium a nobis prseq-r gnitum. cum volumus itaque, hoc facere, nafcicurvia dem dltratiua cuius proprium eft vt probet paisionem aliquam inclfe alr- cui fubie£ld , pec medium aliquod ,. &;ex
PRAEFATIO. 31
lioc nafcitur methodus demonftriitiua. vo¬ lumus pafsionem ineflefubietto eftendere, ideo volumus cc^ofcerc naturam cius, aliquando non pollumus probare indigen- tiamedii, vel quia deficit medium, vbi fne Titocicaiio alterius, fed interdum non poflii imus , tunc autem accipimus id qupd-quje- rimus,&. confideranms an fit.mu’ tiplex, vql cpmpolitlim fit :fi multiplex an vniuerlale, velparticulare : fivniuerfiile dsuifione vti- inur, donec veniamus ad id, quod amplius diuidinonpotefi,fietiam careret medio, vt demonftrari non pofiit , oportet videre an compo,fitumfit,& quia omnia qu?.fub eoe* lofunt compofita lunf, fiiltem ex potentia &adtU,,rcfolui potcruutin fua principia, &..fic deficiente diuifiua ,• & demonftratiua methodo vtimur refqlutiuajhaftenus habe mus iufficientemviam methodorum , fed quoniam diffinitio maximi cd momenti iaomni genere fcientiarum , & non pofTu- mus refoiuere fine notitia diffinitionum: quia rclblutio nafcitur a conceptu eflen* tix finis, non pofluraos minus demonftra- re , quia diffinitio medium eft in demon - ftratiua. .Quomodo ergo diffinitione co»i- ftitucimus ? opediuifioms , refolutionis , & compQfiti.Qnis, appropriando prppria pro¬ priis ,ic; incongrue renjpucndQ;, fie enim b I fit
JRAETATI O. I
fit diffinitio , opinabatur igitur Amnio*| nius prxter dcmonftratiuam : &refohiti* uam, & diuifiuam methodum qu6d adeflct quarta nempe diffinitiua,hat quatuor me¬ thodi ad omnes artes ac icientias tum con«- fti tuendis , tum edocendas , edifcendaique plane fttfficiunt , neqv pluribus indigemus, neque fi p mciores fulcipcrcntur res integre perfici pollet.
Didum c£t dc nnmero' methodorum, nunc qua; nam methodus neceiriria fit medicis , declaremus , quod autem refolil- tiua : & diuifiua funtilla; ,qu;e medicis ne- ceflaria; funt,patct,fed quare ambae? ndune vna fufficit ? minime , quia aliquando gc» nus aliquodnon recipit diuifionera,d: tunc oportet nccellario refolucre, multa prte»- cerea non benerefoiuuntiir , led melius di» uiduntuF , ideo duo ftaec inlirumentafue!- runt medicis ncceflaria vt Plato in 'Php» lebo r Si Gallus in nono de pladtis^af- ftruerunt. fcd cur ita fit , quod in arti¬ bus necelDriae fint dua: illae vix , ratio cft ifta,vos Icitis ,• quod in artibits.qux ciri ca particularia Verlantur*, . oportet re V quod melms ,eft , & -qubd deterrfis reiicere , ideo omries adiones prxccdit ii#- tellediQ , & dcdioielcdio autemherinon poteft line iudkio iudicium veto qtfO modo
P R AI F A r t O, f|
mocJb fieri potcft nili dilcernamus rcm.i ie,8c nofcamus prius?lcd Quomodo id fa¬ ciamus nili diuidamus cum fit multipler» vel relbluamus in fiias caulas, & m fuapria cipia ; & illa eft ratio cur refblutiua me¬ thodus & diuiliua medicin;® & aftionibut humanis(qua: prudentia: funt)mferuit,8: ita nos VHlgari lingua promptos ad agen¬ dum, conliiltores appellamus, quia per ca flatim indicatur quid agendum.eft etiam aIiaratio,quoniam aclio eft circa particu¬ laria cum ratione,a(llio artificiseftvt exer¬ ceatur circa particularia, non quidem ca- fu,fed cum rationc,fi debet verlari circa ca adiumcnto rationis, & ratio fit circa vnt- iicrfalia,& particularia ,& inrigat vniuer- falia particularibus, quia non poteftfitri aliquid cum ratione cifca particularia, fed leniatis vniucrialibus in mencc,particub- ribiis applicare oportet- Icd nulla metho¬ dus facit hoc,pra:ter rcfoluriuam,& diuifi- Ham.Diuifiua enim sb vniucrialibus pene¬ trat vfq; ad particubru.Refolutina veri a particulari incipit,& rcfolui'tvfq; ad pri¬ ma princ}pia.Etillje fuerunt rationc$,qui- bus medici antiqui (qui ratione artem,& fcientiam maxime inutncrunt)vfifunt,& quibus Platonem vidimus omnes confti- tuere artes. Galenus tantum refolatiuam:
&di
|4 T R AB ? A ,T I O. ]
&diuifiuam in libro dc conftitutione artis «iecl.conft:ituit.idem facit inde tuendafa- nitate,in tlierap.magna , & in hac noftra parua,im6 in Hio libello, an tuendx fanita- tis munus ad gymnafticam ipeclict.dicit ni- hilfefcripfifre,neq; ab alio reftetjuicquara fcribi poflc,fine illa methodoiquam metho du quinto therap-pofuit auftoritate Hip' poc.antequem vaga erat medicina cui de¬ dit Hippiformarn,& hxc fatis de fecunda parte propofita.Videlicetquamethodo me dicipotifsimnm ■vta-ntUT.
JNunc de ordine ipfo doftrins difleren- dum.Galenusigiturprimo artis paruse in¬ quit, tres' funt ordines doftrina:, qui locus diu fane dodiores ipfos vexauit, ac torlk, non enim imaginaripoirunt,quomodo or¬ dinibus illis vix illx ordinentur.ncc ani - maduertuntquoddodhrina vel via doftri- na;,diffcrunc ab ordine , difFcrunt: inquam ea diffo-entia.qua fubitclum differcapaf- lione,& ab efientia doftrinae fluxit ordo, iicut ab eflentia fiibiefti palsio,nec imagi¬ nari poteft dodlrina fine ordinc,quo cftad-' difci?nda,pdft artem, imo non fine ratione pofmmus Apiiorifmos extra ordinem nc- ceflarium, librorum Galeni : cft autem pr- do contextus eorum qua; ducuiit ad aiftu, ita Vt vnus alio pendcat,i principio vfq;
aJfinem,& propterea orda non feparatiir i via doctriajEjdiffcrteEg&dodrina ab or= dine,ffcutpafsioa fubieflo.ordinvs- autem qui in doilrina feruantur,non poflnnt efle nifitres,neqr plurcs , neqr pauciores, & ne- ccflario doceri debet vno ifiotum ordi¬ num, vbiincipitisa fimplicioFibus,& ad co poiita deuenitis v vt Ariftodacic in Hb.nar,. quia a caulis limpl-ad minus compofiu de= uenit,a minus compofitis ad magis com- polita, quQufq? deueniat ad alia^iile orda diGitur compofftiuuSi& Hic ordo arti tra» dendae conuenit, maxime iunioribus.ferua/ ts tamen dodrinis,bcnc polium ordmem compolitiuum facere, & do&inam trade¬ re metbodd' refbrutiua', & diuilvua vt facit Galentisin pania tbcrap.metliodo ad Glau- in qua feruat ord.c6pofitiuum,qukalim- plicioribus incipit, & ad compofita ptocc- dit,vtitur tame dott£ina,& mttbodo‘diui-‘ fiua,& rcfGxIutiuaitraditUE igitur doftrini. diuiliua & rcfolutiua,0rdinc tamencompo- fitiuo alius ordo incipit a ccmpolids,& re- foluit ea iii Gaufas,& lua principia ,&ita rer folutiaumotdincn* lcruat,qucme non ftr- uauit aliquis vpraetcE Galenum.idco bene feiadat cum dicit Iblusegoordine reiolu- tiuo vfus fiim,& in de conftitutione artis, tak V timr ordinciincipit caim a. notione fi-
? *. Ae r A T r o." np id cft ab obiefto artis, & refoluit in prin cipiOj& caufas, donec ad prima deneniat, quem ordinem nos trademus , imitantes Galenum in ordine non tame in re, nec pro» cedemus alio cane,quam quo Galenus pro- ccfsit,fed ego fortafle ero breuior,&luci- dior,ifti funt duo ordines , cum vero nec ifte, nec alius placeat tertium eligemus.ac» cipiamus ergo diffinitionem alicuius rei, quam docere intendimus', & propofita dif¬ finitione diuidamus.eam in partes, dein¬ de, partes illas in alias , declarando fingu» las,ncc vnquam dcfiftemus a contempla¬ tione donec fingulas didionis partes con- fiderauerimus,vfque ad primas, hoc facit Galenus in diffinitione iUa , medicina efl feientia falubrium,infalubrium,& neutro- rum.in cuius diffinitionis declaratione, to¬ tam comprehendit artem,& totum librum concludit,& ifte eft tertius ordo quidiffi- tiuus appellatur; Primus feruandus eft in omnibus fcientiis tradendis, refolitiuus vi¬ ris tantum refolutis conuenit,& in confti- tuenda arte,quam docemus aptifsimus eft, Diffinitiuus facit dodrinam exquifltam,& fummariam,& hasc fatis de tnbus ordini-^ bus. Nunc vt totam medicinam ob ocu¬ los veftros ponamus, & vobis methoduni tradamus abfolutifsimam, non ab alio in¬ cipe
P R AE; r A T I O. 37
cipcredcbemus.quam abeo quod propo¬ nit Galenus primo methodi vbi dicit, quod methodus omnis oritur i conceptione fi- nis.fed diceret aliquis quid cft incipere ab huiufinodi notione finisimethodus refolu- tiua accipit aliquod fubie<3:um,&refoluit ipfum in fua principia^fed iam videamus quomodo fafta refolutione a notione fi¬ nis conftituimiis artem /medicina cft ars, quideft finis?eft fanitas, ratione enim fa- nitatis medici addifeunt ariem,& operan- tur,fini$crgo fanitas eft,fivokimus confti- tucre artem, oportet concipere finem iftu, non dico ipfiim nomen, fcd naturam cius, concipimus au tem finem ei iis pro conce¬ ptu vniuerfali, quod eft quoddam bonum, quia homines cum habent eath,fani funt,
& operantur ,cum «egri funt.& eo fine pri- uati,operari non ponunt, fi eft bonfi quod¬ dam nafcitur prbpofitum ftatim in nobis, vtaflcquamur illud bonum.ideo duo hic funt,vnum cft cogitatio finis intenti id cft fanitatis , alterum fanitatis propofitumeft appetitus bene operandi,rcftcq: aflequen- di fanitatemteum no adeft,ciim vero aderit conferuandi , hoc eft medici propofitum,a quo immediate nafcitur methodus modo inuenta a fine, quia finis mouet agentem fub concepto boni, nafcitur ergo appetitus Unitat
3 PRAEPATI O. I
finitatis fub conceptu bonacum non adeft,: acquirendi, cum adcft,conleruandi,in vni» toerfali concipimus canceptum,& hoc mo¬ do incipit initium medcndi,& artis, vt di¬ cit Galenus iri de optima fedia ad Thrafi- bulum , & in de conftitntione artis.im6 € non ageret fub ratione boniicflet malitia deprauata, volumus indicare faniEate,qub<i bonum ert,(ed hoc facere non poilumns ni- fifciamusprincipia,quibus finitas confti- tuitiirrprius ergo fcicnduna hoc elt, homi¬ nes vniiicrfalem & corruptum conceptum de finitate concipiunt,& efle formam natu ralem qiiandam conueoiente humano cor- porf,a qua prouraiutoperacioncsr& aftio- ncs fecundum naturam: habemus ifttrcon- ceptum,ex quo maximam habcmusanlam ad artem , ii lanitas forma efli conueniens corpori humano,a qua proiieniuntaftio- ncs fecundum naturam, Einquam forma cfl t4lis,nec< diario in quadam a:qualitatccon= fiftir,quia omnisforma naturaliSjSc omnis potentia naturalis conueniens fubiefto in* qup eftjconfiitit in squalitate q^uada,quia natura fa^it, inflrumenta ,&fubiefta qtis operantur couenientia fecundum, comple- xionem,& formam pro operibus agendis, fili omne quod operatur fecundum^ propria Kmpcriem/ectiadum squalitatem, opera¬ tur, &
3»
PRAEFATIO.
iar,fienim fuerit £e<]ua!e,rc(fi;c,fiin«qua!e, perperam bperabitur.cum igitur fanitas fit taljs forma , neceflario fcqiiitur quod in xqualitate confiftat.ergo fi Vna squalitas fuerit in corpore humano, vna tantum erit fanitas, nec oportebit plurcsfinftates quae¬ rere: fi vero plures erum squalitates , tot- verunt fanitatcsiSc ex tnsquali ratibus sgri* fiidinec.Anvpro fi c vna. vel plures squali¬ tates 111 corpore humano videamus: Sed prius qind fit squalitas dicamus, eft enirii jequali as rutinum alicuius rc!,5L fimper refpicit aliud. cum ergo Icmper arqualiras referatur ad alxud,& non fit rtifi proportio eorum, qu,Kfimul ce>ponuntur,ergolia:qua litas erit compofitio,erit in corpore, qiiia ,qua: componuntur, vbifiint fecundum na» turam,arquaiiafunt,qu:e vero praster na* turam ina;qualia,fi «qualitas compofitio eft , quot erunt compofitiones , tot erunt «qualitates , fed in corpore humano tres iunt comjpofitiGnes,crgo tres «qualitates, qusdamfitex mixtione quatuor elcmcn- torum,vcl quatuor primarum qualitatum, quoniam tjondum conftat an elementorum corpora, an eorum qualitates mifeeantur, ex qua mixtione conlequuntur tempera- tur«,tot autem fuiit tempcratur« quae ele- jQentorum mixciohemconfequuntur,quot C pofluiit
40 fRASFATIO. j
jofTunt cflc conabinationcs primaru qua- tuor qualitatum clcmentorum^ntautcrn uouem combinationes, eigo ooticm tcm- pcratisrsc, prima cft qiiamlo-ka conueniuut quatuor qualitates vr nec calidum frigidu» Bcc contra,nec humidum ficcum,nec coa« tra excedat, fcd-in quadam-jequalitate funt conftitutas & fi-non pondere eort«eniant,3c ii^c aequalis appellatur. Alia: vero quae per excelTiim-fruntjtotfunt.quot funt excefius,. quado fola calntitas.vcl frigi ditas,ycl ficet* ditaSfVel biiraiditas excedit, vel eoniungi* rur frigiditas cum Ikcita te, calidi tas cui» iicciratcdxigiditas ca KHmidiratc,calidit3S, cum bumiditatesquae none fant,yna aequa» lis^reliquaeinsBqtialesjifta eft pr-ima eom» poiitio,funt autem noaem;, quia noue funt mixtioncs^ccunda compofitio-ea c'ft,qu£ fit ex tcmpepaturj»,dicebamii9 ex mixtio» ne qualitatum temperaturas fieri*, ex varitis moda temperaturis variae fiunrpartesdta quod; partes omnes dKiei!& funt- exediuer* »ta tetem pera turarii fic vt it> aliquibus dO» miiicEur caliditasin aliquibus frigiditas 8c in aliquibus adiundia cum liumiditate,& fiecitate.Eticaer diuerfis teiii|^raturisdi'» Hcr& partes fimilarcs oriitntiirVex vacietai* se quarum varia oriuntur membra,in ilHs mcttla, temperatuns, mcbrocuin>yel(vt'r^ (ELius
.5 R A E F ' A T I O. .4 I
ftius ro«Ju3r)partium limilariiun rContin» git quod licet qujclibct pars habeat tem» pcraturai» propnam,exempli gratia osli» ect Iit fEigidum,& ficcuro natuEa,nihilomi* nus poreltei quatiibetinatqualitas aducni» re, & excedere per lingulas temperaturas, ita quod poteik habere cEcefluiEi magis quam naturx^fuae conueiiiat.per calidum, perhumidaiB&c^ quod de olle dico,idc de aliis. partibus dicendura eft, Cerebrum enim frigidum, & hunaidum natura eft,po« leii tamen excedere per. calidmi»,& liccum,
& reliqua,& habere omnes excelliis ,ficu6 igitur.oouem fuot tepemtur2,qucB ex pri» ma compofitione rcfijltant,ita npuemilljB tcraperaturasiq limilaribus partibus, funt,- quA' partes generantur, & ipla ex tempera» turis, pofluneq; habere fioguios quofeunq; exccilas,el&t modo hic dilcutiendum quot nam. Client illaf parces, & per mctiaodu pro • cedendum, fed non polilimus dicere- lime toti& minaeEum.i?eaari mcthodo,non qui» dem diuiliua,quja dioilio fit per partes for- males,&-per oppoficas difFerentias^quoufq; ad M dcuemamus,qua. amplius diuidi noa poliunt;, tum etiaoi; 'quia par tes d i iiilionis debent habere proprium, Si certum- ge« niisdlte auteim partes bon habent , igitur diuifiua methodo aon poteft haberi ) mi»
6 1 nus
'4 i p R. AB P A T I O.
nus etiam rcfolutiua , <]uia qiu&axCsluun* tur debente^ proprta,non enimimlifpa* ribus fieri poteftreiplutiva,fedin paribus, & ab vno proprio incepto, illud in princi* pia fuarcloluere,oportet, nec cellare dpnea ad prima perueniatur;
Membrorum igitur limilarium, quod-» dam folidum eft,& proprio termino termi natum, quoddam liquidu non prbprio- ter* mmo terminatum,ficUt aer,& aqua:diui= fio optima efi:,& per partes formales da- ta,& per dilferentias proximas , & imme* diatas. folidum naembruin , & concretum proprio termino terminatum duplex eft, quocldam terminatura termino proprio ab ortu primo , & ex femine generatum lm« mano , idem numero fem per a principio, vlque ad finem permanensivt cutis, neruus, os,vilccra omnia-, qua: non imriiutantur nifi fecundum augmentum quoddam, ter*- minatum termino proprio non rn primo ortu genitum, fed perpetuo gen]tum,pcr- petuo influens, nec vnum numero a princi?» pio ad finem, permanens, tale cft,quod ex alimento generatur,vt caro,adeps,aliquan do enim nullus adeps videtur,& minimum, carnis, vt in, arefaftis.poftca gcnefatur,fed: ps,& neruus ndiT foltim non pofltint ^ene* rari,imb neq; confolidari vera conlolidi* ' tate,
P R. A E F A T I O. 4»
tatc,hoc eft primum diuifionis membrum. Membrum vero fluens humidum aliquo termino terminatum quoddam humidum fluen$,quoddam humidum fpirafis.humi» dum fluens fuht humores, qui in veilis,at* teriis,& in cauitatibus membrorum con* tincntur,& hi ncceflario funt quatuor.ne* cefiitate finis ,& n.ecefsitite fubietti : ne» ccfsitate finis quoniam' funt Corporis ali* mentum, fi autpm corpus debet ali, ex fi* mili ali debet, & quia corpus ex fimilari- bus conftituitur membris, & ex organicis, organica autcni non nutriuntur, fed fimila* ria,h?c autem contraria funtj& contrariam prorfus habent naturam,ea contrarietate,,
3U£e eft inter ignem, & aquamiquia quse** am calida, & ficca,qua:dam frigida, & hu* m i da , ideo omnia non poflunt nutriri ex iifdem nutrimc;ntis,fed contrariis.Igitur cu tot fint oppofitiones in qualitatibus pri¬ mis , tot etiam erunt humores ireccflario oppofiri in qualitatibus primisideo fan* guis calidus, & humidviiS fuit, frigida & hu* mida; pituita, calidai& ^fieca hilis,frigida & ficca atra bilis,q.Hia ex his nutriuntur cor- pora,vt Hjppocra,&. Galenus, in de natura . humana inquiuntrquicquid dicant Philo* fophi .oportuit igitur vt humores iftie& fime tales, & tot,& oppbfiti fi debent nu*
C 3 trire
4 4 » ». A E f A T 1 O.
trire membra oppofita neccflaribjfccundat fubftaTitiae funtiquatupr hoc pafto, omnis fuccus qtri generat ex folido habKoecefla- riaquamor partes diuerias, habet parte ae% rea fubftaria:, parte ipumofam fupernata® tem , 'habet humidaiftaigcita , & habet par¬ tem fecale,excmp!u e'ft de vino : & de oleo^ tc de omm fuccxscum igitur luimotcs con-) teti in venis, & arteriis, & in camtatibus mc brorumfiiccifiiit, ergo debet habere:quo<i habent alii lucci, ideo necc&itate lubiec'l:i,& finis , humores debcnt efle quatuor haec gnatum ad humores. Membrum vero alie¬ no termino tciminatuin humid-um fpirans: cft lpiritus,quod<juidcin humiduni non eft contentum termino proprio ,vt aer, fluit autem (piritus in corpore exiftens,. vt daret calorem a'dliialem omnibus partibus cor-, porisrquoaiam fine huiufmodi ipintunbn efleat calida adlujfcd tantum potentia,ficut fnnt omnia medicamenta qui ipi ritus pcr« petuo fluens a corde , & per omnes partesi difFufus , dat formam corpori , ideo Aueri- roes tertio colliget dicebat, calor,, & fplxi- , tus fluens i corde eft vcluti calor, qui in pi- ' tuita eft , vnde dat vitam membris , & eft , cauCi omnium opcfatiopumi, quae in huma ' no corpore fiunt, quomodo autem difiert; calor a Ipirim , notetis , ipiritus iilc, & hu- nuduw
> 41 AB » Jl » I O. 4$
BiWuin ifhid Ipirans , vel mcraibnim fimi- kre humidutn Ipirairs perpetuo fluitacor^^ dc,& diffunditur per corpus ,& per varias partes faciente? operationes diuerfas >.quaf tenus ia arteriis, & ia corde mouetur,habet aliatn fubftantiam-& aliam qualitatem tia*- wralem, quitn. habeat ia aliis partibus, & quantum ad qualitatem eius ibi , eft cali- ditas,& iiceitas: eft etiam fubftantix ignete, idea indiget euentatione plurima, vt ignis, aliter extingueretur, & ideo generatus eft pulmo, & arteria: , vt attrahant acrem co» . piofius,vteucnrct«r,& quia tenuis fubftan- tia: eft , &facile difflatur video natura den- ftiracor fecit , vt retineretijir , & arteriam cura duplia membrana, vt non difft aretur^ quia mobilis eft, nec vnquam permaner, quia igneae afsimilatur fubftantiae-cum ve ' ro diffunditur per corpus , dans aftum mer bris formam ,duminquatn fluit extra arterias ad hepar , ab hepate ad vcntricu- ; Ium, & ad cauitates membrorum, vbi fiunt concoftiones , dum tranfit inquam ad ca loca,efficitiir alterius natura:, & qualitatis,
& fubftantia: , & eum prius caliditas & fic-. citas,cffct,fir calidus,& humidus quoad tenmeriem , quo vero ad fubftantiam , fit^ crafsioris fubftantiaerprxtcrea quantum ad motura , tardi motus , & mutat nomen, &
€ 4 vbi
4ff P R AlB F A T I b. vbi fpiritus prius vocabatur nunc calor in- natus appellatur , hunc fpiritum aperuit Galenus fuper eo 3phorifmo,<jui crefeunt, duodecimo vero therap. dicit, Et fit qui¬ dem Ipiritus naturalis(lj quis fptritus natu¬ ralis cii ) mutat ergo nomen dmb exiftit in partibus iftis^dchoc calore , & fpiritu dicit Galenus quinto de fimplicV medie, vbi lo¬ quitur de iuppuratione , quodeft quidani ipiritus mixtus , qui tanquam in potentia cftad alios fpiritus , ita quod calorem na¬ turalem fpiritum appellauit, line igitur fpi¬ ritus proprio nomine appelletur : fiue ca¬ jor naturalis , illceft qui perpetuo defluit dc corde, fcd mutat fubftantiam ,& nomeii", hunc fi vultis appellare fpiritum natura- km, vel calorem naturalem, de nominibus Bon facio difficultatem, quando vero idem fpiritus ad cerebrum tranfit, ibi mutat no¬ men , & fubftantiam , & qualitatem, quam primum enim in cerebro eft , mutat tem- periem,& cum primo eflct calidus & ficcus, cx frigiditate , & humiditate cerebri tem- peraturudeo Arift.in fecundo de partibus aniinalium , vbi docuit vfum maximum cerebri , dixit cerebrum frigidum &,humi- dum ,a natura ita failum fuifle, vt con¬ temperet caliditatem:& fiecitatem fpiritus emanantis a corde : quia ratione calidita- ■ tis,Sc
T R AE FATI O. tis , & ficcitatis eius non erat aptus faccrc opera animalia, quod non fuit in aliis par¬ tibus corporis , quia calidus idoneus ett ad alia opera perficienda. Et cum tale cere¬ brum, quod debet efle frigidum, 8c humi- dum fuerit calidum, & ficcum, talis homo erit multarum operationum , non tamen Itabihs jfed inconftans, mobilis in opera¬ tionibus , &fi magis acuitur, erit malus ia operationibus, proteruus, pels imi ingenii, m.Tlorani, difcurfuum , & hoc eft contra opinionem vulgarium , qui ex ealiditate ccrcbxLhonitarcm ingenii-arguantrhoc cft contra ArilESc Galenum irequiritiir igitur frigiditas & huiuiditas cerebri, ad opti¬ mum ingenium , ideo 'generatum eft frigi-' dum , & humidum , vt contemperateritur' Ipiritus propter operationes animales ce»- rcbrijVt depuraretur, & lucidus fieret, &.ad motum aptior feeudum anima; imperium, quia inftrumentum -eft anims. cum ergo in corde eft vitalis appellatur , cum vero in venis hepatis & in aiiis partibus corporis, in quibus fiunt coctiones , innatiis calor nuncupatur , 8c cum eft in cerebrb fpiritus animalis , & mutat fubftantiam , qualita¬ tem, & motum, & hate de omnibus fimilS- ' nbus membris , qua; dici poflunt perme»^ thodum, vlterius enim progredi non licet, c 5 cum
4^ t t A X 1 O,
cum iain ad particulare peruencrimu»^ qu64 non poteft diuidi?» ideo oportet vt eorum numerum vencmiir alia via , 8c ea erit ex partium cniHneratione. Membra fimilariajgu:E-exicmine oriuntur, futit,cu~ tis,cai*o, oeruus, os, & reliqua, qua: vos in- «cnict-is m fccmido dc temperanicous ,<& BOtetis diligenter ea, qua: diximus , quo.- Hiam diuiilonts iftas noa inuentetis iii Ga¬ leno, ego ex longo labore quarfiui perme= thodum lucidi&imam, tum ex Platvtum ex Galeno ia libris deplacitis-,Iiabctis ergo ex partium enumeratione quae fint membra fimilaria, & quia bje defideraret aliquis roctbodum ad uiueDiendum numerum membrorum fimil^ium cum non pof- fit. fieri fiiitem poftulabit, vt ei tradamus methodum, qua inuenirepofsit a:qualita- tem,^iBa:qua!itatem infingulis membris fimilaribusjhoc cft cuius temperatura fint, &ita faciam,omaia membra fimilaria, vel fiintifinefanguuic, yel cum fanguinc, fi ex¬ anguia funt , & dura, ac folida, illa frigida &nt,& ficca,¥t pilus,carcilago,os,& fi fimul exanguia fint & mollia funt frigida,&hu- mida, vt ipinaMs,*medulla : fi vero langui- neum , & molle f^uerit , calidum, & humi- dum erit, vt hepar, fi fuerit (anguineum , & 4uniin, tale calidum, & ficcumeft , vt cor,
' r R. JL E> r A T t O. vbi cumbabetis extrema , componatis vos in ter liiedia, edicatis membra exangnia alia Amt media m. mollitie , duritie, & ijec fune fngida,!lcd non humida, licait ner-; uns , qui medi uS .esft inter bumiditatern , liccitatem, duritiem, ^ mollitiem, loQunti devero neruo,nondeehorc\a, & IrgamenciSt propterea neqiie liiumidus , tieque fiGCtts ,fedi frigidus, quia priuatus fangiiinc,fi vero fue¬ rint fmgumeamnderate, erunt a:;edia inter calida,&fi:igida,& ita ex cdfideratione eflc; , fanguioeuiveinon, vel participare plus, vel minus de fmguine, & colideracionc gradus; duritiei, vel mollitiei, (cietis omnes tepera-- n^as, loquor de temperatura cdplexionali,- no'virtucccordis,quia ab ip(b emanat etia, &rdiffuuditur ad ea membra, & calida funt omnia, & hoc padlo temperatura: fumun- tur per methodum , ex quaru commixtio- nefequuntur atqualitates in fecundis qua- iitatibus.hoc modo iitmixtura,qu<e fub habitudine continetur ,,ex caliditate , qua; non fit multa; humidi taci, neque multte fic= cicati(admifla, quia niniia humiditas emol Iit, nimia ficcitas afiringit, caliditas ergo raritatem ^eit , frigidi taidenfi tatem , hu» miditas’ mollitiem, ficcitas duritiem, & ifta fatis fint diila dc sequalitate , qua; eft in «emperaiRcatis tara in prima , quam in fe¬ cunda
• f O T R ;AE J . A T r O,
cundi compofitionc . Hoc vnum notcti* domini, Membrum illud fimilarc humi- dum fluens , piveter temperaturas^ praitcr hbctjubd fanguis fit calidus , ,& humidat,i pituita frigida Sc humida , & prxter hoc ianguis fit mediocris inter cralTum ,& ti,- nue, bilis tenuis, pituita aquola,melxnclvo- lia crafsioris admodum fubft^ntia: , habet' vnum aliud , a:<jualitatem' , quae ex duobus indicatur , ex quantitate naolis , ex fapori- bus, aiqualitas qux indicatur dupliciter in-, dicatur, vno modo vt tanta fit moles, qua: non aggrauet corpus , fcd tolerari pofsit,: , tunc illa eft bona xqualitas, fecundo vt tan-. tum fit de fanguine quantum oportet, &ficr de reliquis. Qro ad iapores werb , fanguis: habet dulcedinem , pituita, inlipiditatem,: bilis eft amai-a , fex iangnihis aftringen&,. Dum vero mutatur ,& fanguts fit amarus, vel pituita falfa,vel bilis aquofa fiat, corpus tunc xgrotat, oportet igitur vt xqualita- tem & in quantitate, & in leporibus leruet,- qux fune fecundx qualitateSv Aliud eft me-!-.; brUiii finiilare Ipirans humidum , quod; eft s fpiritus , oportet vt feructis; Squalitatem»; debits quantitatis; quae attenditur iin ipfoi, t &'nonfintdiminuta.Raro pluresfuntfpiri»- . tUs ,quam c6ueniat,ncc vnquam fatisfunt. Pf 5 terca fpiritus , fi animales funt , non dc- .
bene
P R -AS F A T 1 0. f I
bcnt cflc crarsi,quia tales non habent inge¬ nium, nifi craflum; oportet enim ^ tenues fint fpiritus ■, ad hoc vtfaciant ingenium, fpintus vero qui concoquunt debent efle crafsi , non tenues.y vt 'cuhi) humiditate permaneant V caior enim: naturalis non dcs- bet efle fubtilis 4 fed cralhis fpiri tils vcroi, qui emanant a corde i non nimium fubtir les , quia ifti mmis cholerici' funt j,& nir mium apperunt. debcBt igitur & vitales, &animaies , & naturales dici , fi naturales appellandi fnnt , -yel calor naturalis , efle 'debet quo gd lubftantiam talis quoad -temperiem, hate de fecunda'comp0fitiotit.
'Tertia compofitio qua: eft m membris difsimilaribus, qua; ex fimflaribus fiunt,- & ba:c-comp6fitio noneft ficut prima ,&fcr eundajin quibusprimas qualitates femper cofideramus, .& in quibus procedimus cum medicamentis femper calidis , vel frigidis. Mcmbraifta funtexprim is illis j & fimila- ribus, &ex' pluribus eouftrU(fta,ficut ma¬ nus, quK habet ofla',euccm, ncruos, mufeu- los, qua: adfu fnnt , ca fteundum propriam formam in aliis- compofitionibus non func a<3:q,& cum ita fit, aoin attendimus tcmpcr ratiiris , nccqualitatibus primis, fcd attenr dimusjsequalitatijqua: confiftit in compo- iitidne, vt partes refte contineant debitam quantit»
f % :A% * K T I O.
quantitatem, ex fitu,& flxu<ftura optima fid» figuram ddjiri habeant, &breuiter omnes partes coofpirent.ai cfebitam ftnirturam» quiE,fcilicetftru£diira penes quatuor atten¬ ditur, penes debitam eooformationem pas- tium,qux* refukatex debita figura ,vtqu6d rotuminm effe debet,tale fit, penes fiiperfi* «em,vtfupcrfides qux^ plana efle debetrta-* lis fit,& quse arperad)pcra,qui* mollis ,meil iis , propterea penes cauitatem attenditui, yt cauitas debite habeatur, & quod cauura cfle debet, fit, quod conuexum ,,tale fit.lc- cundumgenus attenditur penes numerum dcbitvwn , ficut m;inus cx quinque digitis, conftat non fex,neque quatuor,babeat ma¬ gnitudinem debitam, fi piiriia>vcl longior eilctypcccarct in magnitudine. Ita etianabi tum habere debitu ,ic conuenientepareft.
Praeter tria genera squalitatum vna alia cft compofitio, qua? noa-efir diftincfta ab aliis r& hajceft continuitatis , fieucicontir guitatis , & hacnon ell gropria «ompofi- tio , nili per fimiIkudiBem quantfaav, quia tompofcio eft cohfiruftio plurium, pasr tiutoin vnumcQnucnientium ad fiatmam a<au cionllitu'eodism,& idc6 quando-b.sdH adhxrctveft VOTO, non compolitio',;fimilitcs naembeum fiinilare adhjerens-alteri dicitur contiguum, vt cx Aj ifi.habetis,coirvpofitia
igi^tur,..
P R AE F A T r W.
^itar,{cu vniocomnMBiiseft raemferis fi.- milaribusjin quibus vtntas vera fcruari dc« betjinidi&imilaribus vt partes fet fimul» & propsterea in difiimilaribus contigiaitas di'* citur,in fimilaribus Continuitas^, & potius mitas,quara CEwnpoficio dicitar-Etlioc cit. quartum- genus, & itisliac vnitafe magn» pars medicina; fundatur • habetis igituc quatuor cmnpoffuones jequali t aeum:cun» tamen tria tantum genera efle deberenti. polFumus quidem ficcre quartum^genus^ fcdquia methodus diuifea eft b«euifsim» Fia rHon deberans multiplicare entia line j ilecefsitatc , quod autem iint tria gener» aequalitatum oftendo,in primo, ,& fecundo aequalitatum gencte,in quibus» colideratup temperatura Rabent iWs- qutidem varium» modum confiderandi,& varias arqiialitatef. Rabent, easqf fequontur in tcraperamoitis*, eft enim inipfis naturalis potentia ,.vcl im» potendahabens aequalitatetnjCaq; in habi» tu-eo^ftftit, in raritaiKjfolicet, St denfitatq^. duritjc>& mollitie »ifta omnia faciunt tot squalitates in 15milaribus,debefi&etiam tot. squahfettim genera ponere,quod non-fccii. tritiSjit nierko,quia no- debendus multipli* feirc etid-a fee;necefsitate,l^c omnia ad tf* peraturas fequfitur,li crgo-cognofcimUs xi*
petat ujcamcpgnodaaius<&rsliqua,r.<l«o
‘ ■ auoi.-
5 4 F R A E f A T j o.
niam fcimusefFeftus temperaturarum, fci- mus.n.quod calidi eft aperire , frigidi den- fare , humidi mollire , ficci duriim fa(;ere, qui funt. efFedus primarum qualitatum^ qua; poftea , generant lecundas qualitates» igiturquicognofcunt temperaturas, cogno fcunt & ea , quse fequuntur ipfas . primum igitur compofitionis genus eft in temperar tura quod genus habet illas nouem tempe¬ raturas quas probauimus' tot effc , vt nou plures neque pauciores finti lecudum quod in ftrudlura partiUito eft, tertium in Conti¬ nuitate, vel eontiguita-te partium, &iam fu¬ mus ad hoc pun(ftum.vt.’habeatis per me¬ thodum omnes tequalitases qua: in corpo ¬ re humano contingere poftiint.Ex his fi re- )ftc memoria tenetis , qux diximus non fo- lum xqualitatum omnium cognitionem habetis, fedfiibftantix etiam , hoc eft hu¬ mani corporis totam fabricam , vfque ad prima principia. Didi ciftis enim quomodo .principia neceCaria fint ex mixtione elc- mCHtorum , & quomodo ex illa fimiliaria membrafiantj, & ex .fimilaribus difsiraila- ria.habuiftjs prxterea, fere partiumomniu enumerationem. breuiter lotam fabricapi l^umani corporis vobis expofuimus ,j(cd quia fabrica tota generata eft ratione finis alicuius,!] illum non noueritis veri quidem medici
PRAEFATIO. 5S
jneJici non cfletis , cuius ergo rei caufa fa¬ rcta fit h£EC fabrica , & quis fit eius finis vi¬ deamus , & certe nullus alius finis nifi ope¬ ratio , ratione enim operationu facium eft hoc corpus , vt inftrtimentum talcvifibile ad operationcs.ideo dixit Ariftot.animam efle adum , & ideo fabrica tota eft ratione operationis , oportet igitur videre deiftis operationibus , per methodum , quot fint, & proceda via^ St methodo diuifiua, opera» tiones anima; fubieftu habet fpiritu', ira vt dixerit Hipp; fpiritura efle animam. Gale¬ nus auteilidixir modeftius , vel abima, vel inftrumentum proprium anima;:fi propriu; inftrumentum' eft , fine quo non operatur,, nec operatio eft fine' eo, tot erunt operatio» num genera, quot genera Ipirituu : fi vnum crit,vnum erit etiam operationum genus:fi plura fpirituum genera operationes etiam erunt varia;, igitur varia; aftiones , & varia requirentur inftrumeta.ad varietatem igi» tur fpirituum, operationum genera multir plicantur , & quia diximus tria efle ipiri-r tuum genera , quidam a corpore proce¬ dens per arterias , qui vitalis dicitur , & eft calidus , & ficcus , ergoTnum genusopera- tionum erit , quod habebit idem nomen j quod habet fuum inftrumentum & appel¬ lantur operationes vitales . qux cum ha- d beant;
5« PHABFATIO.
beant fpiritum vitalem proprium inftru- mentum a corde proficiicentem , & ipfa: ^ corde oriuntur . genus hoc operationum vitalium habet fua genera fubalterna, ideo diuiditur per partes formales & proximas differentias operationum vitalium , qui¬ dam funt propter cor , & in ipfo corde, feu propter fe , &in fe, qubdidem cft : qui¬ dam non funt propter cor , nec funt in cor¬ de, qua: funt propter cor , & in corde, ha¬ bent duas Ipecies fpecialifsimas , vna ex- candefeentia ,& iracundia appellatur, cum quis irafeitur, & appetit vindidlram , ifta elTet vna operatio cordis , & propter fc, quia opinatur quodhbi fiat iniuria , quia elt principium vitse, & efficacia: agendi, alia operatio cll: propter cor , quia propter vitam fit , & cor eft principium vita:, ideo funtha dua: in corde , & propter cor . qu« veronen funt in corde, nec propter cor, eft pullatio arteriarum,& diftrib uti o ca¬ loris naturalis per omnes partes corporis, ifta operatio non eft in corde, quia diffuil- ditur calor ad partes corporis ..'ideo non fit in corde . & quoniam fit propter con- feruationem totius corporis , ideo non propter cor , & hxc fatis quo ad operatio¬ nes vitales , quseideo vitales dicuntur, quia fiunt a Ipiritu vitali , qui oritur a corde.
?R.A1EATI0. 57
iJco denominatur , d corde & fuo inftru- mento.
Alius cft fpiritus animalis , qui in cere¬ bro perficitur , ergo erit vnum aliud genus fibi rcipondens,quod dicitur operatio ani¬ malis , hoc operis genus fuas habet fpecies, &diuiditur in fua genera fubalterna , hoc pafto. Animalium operationu in cerebro exiftetium quaidam fiunt propter ccrebru, & in ipfo cerebro , & iftud genus tres habet ^ecieSjprimaidicitur imaginatio, fecunda ratiociflatio, tertia rememoratio, ifta funt in cerebro , & fiunt propter ipfum. Alia: operationes funt,quJE non funt in cerebro, neque propter ipfum , & ifta duo genera habent, vnum geiius fentire , aliud moucri appellatur.fentirc quinq; fpecies habet,fci- cet videre, audirc.guftare-, olfacere, tangere, fecundum medicos iftcB operationes neque funt in cerebro,neq; propter cerebrum, fei propter aliud , bene a cerebro dependenr, quonia funt operationes inftrumentorfi ce¬ rebri taiftus inneruo,auditus in auribus, vi- fus in oculo,guftus in lingua, monere vero fecundfi voluntatem genus particulare, quod no fubdiuiditur,3> nec in cerebro eft, nec propter ipfum non eft in cerebro , quia cft in mufculis motus, quia non eft opus vt cerebru moueatur,fedbene totum corpus,
, d 2> fentiro
fentire etiam non eft in cerebro , quia cere¬ brum non fentit.
Naturalis & tertius fpiritus in hepate eft^ quia ibi apparet > a nonnullis appellatur calor naturalis , vel innatus . tiomina hxc confunduntur a medicis > cum volunt cx- quifite loqui calorem naturalem appel¬ lant, aliquando fpiriturti qui in corde eft^ ( non curetis de nominibus) cum vero dif¬ funditur per membra naturalia,appellatur calor naturalis, qui diftinguitur & ipfe, led non poteft djftingui, ficut o pera tiones ani¬ males, & vitales diitinguebantur >.quia na¬ tura rci hoc docetdlla: diftinguebantur per operationes , quje funt m ipfo & propter ipfum,& in alio,& propter alium, hoc non poteft fieri in his, quoniam iftae politas funt ita formaks dependentes ab vno princi¬ pio , ficut alia: ,,incipiuot quidem opera¬ tiones iftje in hepate, & non funt alias natu¬ rales, & ipfe in aliis membris exiftentes, oriuntur quidam ab hepate , fed non de¬ pendent ab aliis , quas funt in hepate, ficut animales ,& vitales, fed deftrufta opera¬ tione hepatis , ita quod hepar non conco¬ queret, & non fanguificaret,modo in mem bris eflet fanguis jviueret animalfine he¬ pate, quia omnia membra naturalia ha- iicnt quicquid habej; hepar , hepar etiam
Tion poteft facere fine operatione formali Venrriculi. Ventriculi autem operatio de¬ pendet ab hepate. Naturales iftx open- tiones reperiuntur etiam in plantis , ideo fi corpus humanum non haberet nifi opera¬ tiones naturales ^eflel planta. iftaj auteift operationes naturales, iia diuidantur,guSa dam funt ratione rpeciei , qusdam ratione indiaidui.ratione rpeciei,vt generatio ipfa, non enim generatio eft propter natOs , fed propter nafciiuros ,& ratione fobolis , & fpeciei . operationes propter iftdiuiduuKa dux funt in genere , vna augmefttalio di¬ citur , & h<ec in adolefcentibus , & pueris eft a primo ortu , vfque ad iuuentutem , 8c confiftentiam : alia eft nutritio qua: durat per totum vitx’ tempus ,& ifta; operatio¬ nes habent qUatuor fubminiftrantes vir¬ tutes, quae in omnibus membris reperiun¬ tur ,Vt deferuiant niitritioni , augm cn ta¬ lioni, &generationi.prima attrahendi vim habet , fecunda continendi quod attraxit, tertia concoquendi quod fecunda conti¬ nuit , quarta expellendi quod fuperfluum eft. & vnum quodque naturaliu inftrumen- tum iftis virtutibus conferuatur, & ita ha- betisbranes operationes, tam. vitales,quam ahimales,& naturales , cum fiiis ipeciebus. Haiteaqy habetis fabricam humanam ,& 4 3. onwes
omnes operationes fabricx ,& maximam partem habetis medicina:, qu» cofiftit cir¬ ca naturalia, & circa ea, qua: funt in eorpo re iecundum naturam.
Reftantmodo , expedita ifta parte me¬ dicina:, tres alia: partes y tilifsima:, qua: re¬ quiruntur ad aftioncm,ifta potius pertinet ad theoreticam , & ad fi)eculatione. Prima pars cft , vt conferuemus squalitates quas cognouimus in humana fabrip , quando adfunt, Si animaduertaraus qutWodo funt €ODferuands,& qua arte,& per methodum generalem, licet poftea ad particularia de- ueniamus. Secunda pars eft, quando tales squalitates , in quibus conliftit finitas, funt aliquo cafu remots a corpore , quo¬ modo funt reficiends,& reftaurands. T er- tiaerit quomodo debemus colligere figna omnia, ex quibus deueniemus in cognitio¬ nem squalitatum, vel insqualitatum.
Vt de prima parte igitur imprimis di¬ camus, Ars conferuanda: fanitatis habet fuum propofitum , licut & reliquae artes , & ailiones humans, iit propofitum : a fine ad opus , raouctur fub ratione boni , & ita in humanis aftionibus concurrunt pro,- pofitio finis intenti , fub ratione boni, pro¬ pofitum acquirendi finem , & bonum iam conceptum. Circa verb an^ciu tuends fa-
> H A E E A T I o. tfl
nitatis propofitum eft , yt lanitatcra con- fcrucmus , cx qua feaium producimus ia bomine , & vitam producimus . cum ergo fit propofitum , ad finem dirigitur .rarionc cuius propofitil oritur , quis ergo eft finis ifte,qui eft caufa propofiti?proculdubio,cu huiulmodi ars tuenda; fanitatis fit pars to- tius medicinf , habere etia debet fine in lpc* cie, qui eft totius medicinxtquoniam idem eft finis totius i & partis. Partes enim idem fijbicdum accipiunt , & per differentias oppofitas diftinguuntur. ita enim fe habet partes medicina: circa genus fuum : ficut partes fubalternx’ circa genus fiiuna com¬ mune diftinftum differentiis propriis, vt ia phyficis vidimns. eft enim corpus mobile fubiedhim in tora philofophia quatenus ta le: poftea cum hmufinodi philolbphia ha¬ beat partes fubaltcrnas:hoc fubicdura ac¬ cipiunt, & fecundum fuas proprias diffe¬ rentias diftinguunt : ficuti apparet in libro c*li , in quo corpus mobile eftfubieduiB.; fcd forti tura eft hanc differentiam , cor¬ pus mobile ad locum. Libri de gene¬ ratione & corruptione ^ habent corpus mobile ad formam : ita quod corpus mor . bilefemper fubieaum cft,fed quadam dif- feretiae illa; funt:qua;faciut partes differre d loto } dc inter ie etiam ratione fio is ; quia 3 4 corpus
1 PRAEF'ATIO.
■corpus mobile ad locum differt, i corpore mobili ad formam : idem in re noftra, fub- icd:um facimus fanitatem ipfam in tota medicina, in ifta autem parte tuendaz fani- tatis,habemus fanitatem, vt finem, fed cum differentia, eft enim fanitas finis in parte qua confcruaturificut in arte curatiua,qua recuperatur amifla. fines funt diuerfi , ex quo fequitur diuerfus modus procedendi. Fines enim non folum faciunt differentias in fcientiis,& artibus : verum etiam diuer- fum modum procedendi, in projpofito igi¬ tur hoc fine : inuenienda eft methodus , & ars qua pofsimus fanitatem tueri , & tale fundamentumhabetis in hac arte, & cogni¬ tio applicandi vniuerfalia particularibus cx ea oritur. Sed quifnam eft finis huius methodi ? Non alius nifi natura rei : circa qua verfatur recte infpefta : ficut in omni¬ bus qua: funt fecundum naturam, ipfa qui¬ dem refpicienda eft , natura ergo rei eft principium omnium agendorum : fi refte igitur confpiciatur natura methodi ,& ar¬ tis tuend* fanitatis : circa quam verfatur, videbitis circa fanitatem verfari : qua; in aequalitate confiftit : qua fanitas confer ua- tur , tamen tequalitas caufa immediata fa- nitalis eft : fi igitur ita eft vt probatum eft; fi cognouerimus quomodo cooferuanda fit jequa
PRAEFATIO. «^5
xqualitas : refte etiam conferuabimus fa* Djtatem,fed quia volumus fanitatcm,& jequalitatem , ideo opqrtet fcire genera , & Ipecies jequalitatum,& licet omnia hiec vi* derimus, oportet etiam denuo reaflumerc, fed alio modo. Circa arqualitatem confer» uandam ita procedimus. ( & iam no fumus amplius circa fpeculationcs : fed incipimus agere) fi volumus conferuare fanitatem: oportet vt.agamus aliquid, aftio autem eft circa particularia, & indiuidua,non poflu- mus autem agere circa indiuidua nifi co- gnofeamus eorum naturam : quia adio no poteft fieri circa rem non cognitam : fi igi* tur hoc eft neceflarifr, videlicet cognofcc- rehancnaturam,& particularia, & indiui» dua non poiTunt methodo cognofei : quia non per demonftrationem: quia demoftra- tio eft ex neceflariis, & neceliaria cocludit, indiuidua runtc5tingentia,nec cadunt fub feientiam , ergo per ^monftrationem co» gnofeinon poiTunt , minus per diuifionem: quia diuifio, eft genens vel fpeciei,& genus, Ipecies multiplex dmiditur-Indiuiduum- autem nec genus eft , neque ipecies , ideo non diuiditur, nec etiam pcrreiblutionera: quia hafc i fpecie ipecialifsima incipit , & eam in principia refbluit , at indiuiduum fub ipecic eft. rainus per CQmpofitionem,- (d f qui*
#4 PRABfATtO.
quia vbi incipit coinpofltio , ibi terasiOA'» tur refolutio. Et cum quatuor fini tantum methodi doftrin^jconcludimus quod nul¬ la methodo pofsimus indiuidua cognofcc- re. Q^a ergo arte’ Per accidentia ,& per fenfum indiuidua cognofeuntur : quia fen- fus habet obiefta particularia , oportet er¬ go habere figna , & euidentia particularia, qua: ofFerant fe fenfibus : quia cognitio ni» turx’ corporis aliter haberi non poteft,funt autem hxc fa£tiones,& operationes huma¬ na: cuiufcunque indiuidui hominis , & ex his naturamcuiufcunquc fcimus , conlidc- ramufque , tam naturales , quam anima¬ les operationes, & quarcunque fub fenfibus apparent , & ex illis particularibus Vniuer- falia iudieamus , & Hic incipimus veluti fub vmbra oftendere quomodo vniuerfa* lia applicetur particularibus, & circa hunc ordinem verfatur medici ars, & per figna quidem applicatur ,de quibus copiofe age¬ mus, & procedit in hoc progrelTu per ana- iogifinum : medici enim ita loquuntur, ita Galenus loquitur, & vocat analogifmum qui concludit de indiuiduo , & accipit pro»- pofitiones , qua: non habent necefsitatem, & ab vniuerlali particularia concludit , & per hunc analogifmum applicatur fubie» «um minoris prqpofitionisiempercil in- diuid
» R A 1 I A T I O. 5
diuiduum , maior autem vniuerfalis , quo¬ niam proprium analogifmi cft . exempli gratia fic faciam, Vbicunquc apparent ope rationes indicantes atqualitatem in tempe¬ ratura, in compoiitione,& in partium vili¬ tate , illa: squalitates funt conferuanda:, (hsc eft maior )fed in Socrate apparent operationes indicantes omnes iftas aequa¬ litates, in temperatura, in compolitione, & partium vnitate , ergo in Socrate funt hu- iufmodi squalitates coferuads. Ecce quo¬ modo ex vniuerfali quid fit agendum in So crate didicimus per anaiogifmum conclu¬ dentem particulare, Epilogifmus vero eft
2usdam comparatio limilisadfimile, vt dicamus mefpilum aftringit ventrem, & eft acerbi iaporis , ergo fi accipiam po¬ mum cydonium,quod habet acerbitatem, idem poterit, in hoc non cft ars aliqua, & hoc Empiricis, proprium eft, & fub craC» fo acre natis , medicis vero analogifmus. hsc dc analogifino , quando fub ^orma quadam vniuerfali , particularia vniuerfa- libus funt applicanda ,fupponamus igitur (vt ad rem accedam ) quod in aliquo coc- porc humano operationes fint fecundu na¬ turam , & nullum fit vitium in operationi^ bus quantii, falicet requiritur corpori So« cratis iftx operationes indicant io cor¬ pore
g€ T -R AE T A T I d.
porc cfle squalitatem, cbnfequehterq; efle conferuandam.alis funt operationes , qus non funt ita exquifiue, & ad amufsim ih corpore, led dimmuts, quando aliquis non exercet oporationesvti deberet tamen non «grotat,exiftis operibus indicatur corpiis iftud no habere fuas squalitates : quia vbi debilitas in operationibus tft, ibi insqua- Iitaserit,pro modolsfarnm operationum, insqualitas autem poteftefle multiplex, & lapfus multiplex,& quia omne multiplex diftinffuendum eftjidco lapfus diffingum- dus elt.Lapfus igitur in corpore humano morbus eft,in triplici quidem genere, nec poiTunteilc plures,nec pauciores, fel enim lapfus huiufmodi a it a naturali aliqua te~ peratura,ve! squalitate ilicuius indiuidui: itaq; habet quidem squalitatem in qua fit propria fanitas, non tamen habet eam ex- quifitam ,ficut corpus Herculis,habet ta¬ men fibipropriam.lisc eft vna fpecies la¬ pfus, qus via eft ad morbum. Alius lapfus cft,quinoneftficut ille ab aliqua diipofi- tione indiuidui:fed ab aliqua dilpoficiOne in generc.cxempli gratia,os in corpore hu-' mano,debetefle frigids & fices tempera* turs, & quod habet huiufmodi tempera¬ turam frigidam , & ficcam,in genere oftis «Qum eft , nihilominus iftud non habet «qua
praefatio. €7 :rqualitatcin propinquam > quam deberet Jiabere:lcdeft a natura calidum faclumjia hoc lapfiis non eft a naturali temperatu¬ ra indiuiduirc^uia fuit iemper cu tali tem¬ peratura, fed a generedd eft a propria na¬ tura ofiis in genere, lapfus longe dif¬ fert a primo. Tertius lapfus ab omnibus differt, & eft cum quis ab squalitate Ia» pfus eft, non quia deciderit a naturali tem¬ perie in indiuiduo, vei in gcnerc:fed quia, abeo aliquid detra(fium eft , ideo facium eft imbccille,vt qui iam sgrotauit,& ad¬ huc remanet corpus debile , & ita habet hiiiufmodi lapfus ,circa hos tres lapfus ver- fatur tora ars tuends fanitatis.cum ergo fitvna squalitas, & tres lapfus,quatuorm hac parte fequuntur confideranda,primum eft squalitas, qus conftruari debet,&hsc pars conferuatiua fanitatis appellatur, fe- eundum eft lapfus ab indiuiduo, quod neu¬ trum decidentis ab iftis appellatur ,& ifte lapfus eam partem tuends fanitatis facit, qus prsferuatiua dicitur. Alius lapfus qui eft ab intemperie, in genere, fteit tertiam partem tuends fanitatis, qus ars correfti- ua appellatur: quoniam corrigere volumus intemperiem alicuius hominis, & ad tem¬ peramentum redigere. Tertius lapfus, qui eft quando prsceftit sgritudp , 6c corpus exinani
€% ? R Al V A T I o.
exinanitum reddit, & debile, quartam facit partem ,qua: reaffiimptio.nuncupatur.Et a Graecis iiv«\vxriHn. Et circa ba:c quatuor verfatur peritus artis tuendae fanitatis.funt autem haec quatuor genera,Conferuatiuu. praefcruatiuum , correftiuum , & realTum- ptiuum . ab ipfo igitur conferuatiuo inci» piamus.
Conferuandum corpus debet proculdu- bio cohferuari aliquo inftrumcnto,& quia in conferuando operamur , quia conferua- re cft agere,& aflio circa particularia eft, & omnis aftio hominis indiget inftrumen- to,vclmateria, aut remedio, vt corpori ap¬ plicetur , quomodocunque applicabis re* medium appellabitur ,& quoniam quidem inftrumentum eft medium inter artificem agentem , & corpus, oportet vt habeamus ihftrarrientum circa partem conferuatiua. hoc inftrumentum,vel materia femper de¬ bet efle fimilc corpori conferuando,habe- mus enim axioma illud quod dicit fimi- lia fimilibus confcruari,& pra:ter hoc axio- rna rationem habemus , quia in conferua- tione non requiritur aftio , nec motus,fed quies , & conferuatio in ftatu in quo eft, nani tunc conferuamus res cum eas in eo gradu cuftodimiis, in quo reperimus,fine motu, quia fimile uon agit in firaile , cum autem
1» H AB F A T 1 O. antcm alterare volumus necellario con¬ traria applicamus, quia aftio eft inter con« traria , fimilia ergo in conftruationc iani- tatis funt applicanda, tria autem funt ge¬ nera fanitatis , qu» conferuamus,ideo in- uenienda funt congrua remedia fingulis xqualitatibus. Primum genus squalitatis feu fanitatis , in temperatura eft:fecundum in compofitionc : tertium in vnitate par¬ tium , fed a primo quod eft a temperatu¬ ra partium incipiamus, dicebamus tempe¬ raturas nouem eile , vnam squalem , oflo vero insquales.fi igitur fimile .i fimili con- feruatur , & temperaturam volumus con- feruare, oportet eam cum fimilibus qua« litatibus conferuare,quia temperatura re- Inltat ex mixtione quatuor qualitatum: 8c fi vultis conleruarc ipfam in corpore,opor- tet vt in ea proportiones applicentur,quaB io illo indiuiduo nullam altcrationera fa¬ ciant , vnde fi conleruandum erit squale temperamentum in quo nec calidum, nec frigidu dominatur,debetis admouere qus non alterent, fi autem vultis coferuare par* tem aliquam in propria temperatura,non oportet admouere qus calida, & ficcA funt tantum fi talis fuerit temperatura confer- uanda,fed ea calida, & ficca,qiis conue- Biunt illi temperatur^ partis,idera de omni
alie <
70 ? R A K ? A T 1 0.
alioexcefni tntelligendum eft.Inftrumen- ta autem, quibus id facere debetis/unt in- uenienda,inftrumenta igitur in genere, qua; corpori humano occurrunt, illa vel con- fcruanr corpus, vel alterant , vel corrum¬ punt, fi volumus conferuare £eq;ualitatem; ineo gradu,quem bonum vidimus, ea qu2 Corpori admouentur,a;qualia debent efle in gradu corporis indiuidui quod confer- uare volumus,ea autem qua: iint hac me¬ thodo inueniuntur. Aut enim fiiinuntur tantum per os, vel exterius tantum appli¬ cantur , vel occurrunt intcrius,& exterius, vcl neq; interius, neque exterius, vt. funt af- feftus auimi,vel corporis, ad ha;c quatuor genera omnia alterantia , conferuantia corpus humanum reducuntur. Quantum ad primum qua fumuntur per os tantum, funtcibi,& potus, & medicamentarqua: vel altcrant,vel conferuant.Qux vero tantum exterius applicantur funt balnea,!otiones, linimenta , fomenta ex pannis calidis, fri- ftiones corporis,quibus vtimur in fanita- te,eorum vcr6 qux tum exterius,tum in¬ terius occurrunt,efl aer potiisimum , quia circum ambit totum corpus exterius , & altera t,& conferuat , & iple attrahitur per os,nares,& per arterias, & ita interius altc- wt,5econfcruat.eorumautein qux nec in¬ terius
terius.nee exterius admoucntur,funt velu- ti affcftus , & motiones animi , & corpo- risjcorporis quidem vt fimt exercitia, & coitus:animi,vt iracundia, triftitia.fomnus, vigiIia,inanitio, repletio, qus tum alte¬ rant, tum confcrjjant corpus fecundum de¬ bitam, vcl indebitam applicationem ifto- rum omniUm.circa igitur ifta nos verfa- ri debcmus,cum fanitatem conferuare vo¬ lumus, ficut etiam cum amiflam volumus recuperare, nos igitur imprimis ab aere in- cipiamus:vultis corpus coferuare inaequa¬ litate fua , eligite aerem fimilem tempe- raturffi conferuanda; , quod li erit oppofi- tarum qualitatum , alterabit corpus, fub acre autem continentur regiones , confti - tutiones temperamentorum , quandoque enim videmus jeftatem fngidam,& humi- dam,hyemem calidam &ficcam, quae tem¬ peramenta non fequuntur naturam pro- priam,quia£eftas debet efle calida,& licca, autumnus frigidusj& ficcus , hyems frigi¬ da, & humida. regiones faciunt maximam differentiam , in Aegypto enim , Scythia, Germania,funt diuerfee qualitates aeris, in Aegypto, eft caliditas,& liccitas,in Scy» thia,& Germania.frigiditas,& humiditas. liigituv vultis conferuare corpus in tem¬ peratura fua, aerem debetis inuenire con- e uenien
71. f R A E TATI O.
uenientem teperatura c6lcruandx,fi «qua¬ lis fit temperatura aeris temperatura ^quar lem eligite, fi corpus biliofum erit,& cali¬ dum &ficcum declinare aerem talis tem¬ peratura oportet , circa igitur conferua» tionem fanitatisrquantum ad aerem atti» net,fcitis quomodo debetis agere.circaetia medicinas eadem ratio eft, fi indigeret cor¬ pus pro coferuanda fanitate medicamento purgate, vt non excedat a teperamento fa- nitatis,mcdicamcta nimis euacuantia non funt exhibenda , quia ex illis poffet calor naturalis diminui,& exagitaret corpus ni» jnis,&ina;qualitatem caufaret , de quibus inferius dicemus. In cibo,& potu tria dc^ betis confiderare, qualitatem , primo.nam li conicruatis corpus quod fit «quale iu omnibBs,cibus& potus non debet excede¬ re in aliqua primarum qualitatum.fi ve¬ ro biliofum vultis conferuarc,vel picuito- llim debetis cibos,& potus eligere:qui fine fimiiis temperatur» hominis,cui applica¬ tis remedia,biliofb calida, & ficca,pituij0- fo frigida, & humida , fecundo confidera- tur fiibftantia Sc qiio ad eam, qu» nec re¬ pleat , nec faciat aliquam in«qualitatem, neq; tam pauca fit, vt fiat inanitio, ita quod multum,;5c paucum ad corpus, cui oecur- nnius r^fertiju .tertio confiderare debe»
t tL At t A r t o. 73 tis rationem ,& modum fub flantia; , an ei* bus fit tarda;, vel cits digeftionis/olida:, vel tenuis fubftantia;; Nam corpori cali* diori folidiora,& quae magis concodu dif¬ ficilia fiat, debent exhiberi, quia fi tenuia,
& facilis conco6lionis exhiberetis calido corpori ,. verteretur in bilem, & fieret ir^ aequalitas4«:ut in biliofis , qui vefcuntur carne pullorum contingit redundare ma® gis bilem, quia cibo tenui generatur, ex op» pofito frigidipridebetis- exhibere cibos fa¬ cillimas conco6lionis,& tenuis fubflantijE, facilis quidem concodionis > quia calor fuus naturalis debiliter c6coquitur,& pras» terea non facile diftribuitur,quia venas ha¬ bent llridlas , ideo debet efle tenuis fub» ibntiac , vt facile diftribuatur,quo ad ex* tra applicanda,balnea,fri6liones,debent cC» fe proportionata temperie, ,vt non exina¬ niant plufquam oportet, vcl minus, fedfint asqualia fecundum corporis temperatu¬ ram, quae verb nec exterius, nec interius ap* plicatur ,,yt afiFetlus funt animi,& corpo¬ ris hoc modo confiderantur,fi vultis alfe» fl;u$ applicarc,debctis cofiderare cuius na* turae fit corpus , aliquando enim quae bi¬ lem mo uen t funt pf oficua in aliquo,in ali¬ quo alio ell pellis , corpori enim frigido & hiunido prodeft cx^;andeff€at-ia ,,biliQ- ' c a fo nihil
P R Afi P A T X O.
fo nihil deterius , quia excedit a natura= li temperamento ,& ideo debetis appli¬ care affcdus qui non mqueant,& fi mo« uent, non extra mdum temperatur^. quiC' quid de afFeftibus animi diximus, idem deaiFedibus corporis dicatis . aliud exer- Citiuin biliofo , aliud phlegmatico con* uenit , at de coitu , & repletione, & inani» tione, eadem ratio eft,&noc quantum ad temperaturam conferuandam . eft etiam aliud geiius xqualitatis quod in compo- fitione dicitur, de quo dicemus in fcquen- tibus.
Ea pars igitur quam nos leciinda «qua¬ litatem vocauimus in ea compofitione con fiftit,qu« exfimilibus fit.genus autem hoc confiftit(vt alias diximus) in quatitor vel in debita partium conformatione, in ma- gnitudine,in numero, & conuenienti fitu. Vt igitur lanitatem qua; in conformatio¬ ne partium eft,& in reliquis generibus con feruemus , temperatura imprimis confer* uanda eft.quia ea conferuata ,' compofitio ha:caprimoortu,vfq; ad finem femper re* fte pr«fcruabitur,(^nifi a gladio prius aut aliquo hfiiufmbdi corrumpatur)remouen- do contraria veonformario autem debita habet fub fc debita figuram , & rcliqua.des bcraus igitur femper conferuarc tempera* turam
P R. A| f A T I O. 75
turam prohibendo contraria «htec enim funt ea, qua; polTunt temperaturam alte* rare , quia temperies refultant ex primts qualitatibus , prima; qualitates agunt in- uicem.prppterca temperatura , alteratur a contrariis, a fimilibus conferuatur,in figu= ra enim, vel fuperficic ,non fit contrarie* tas,quia non agunt adiuicem, recta enim figura non agit in circularem , nec fuper» ficies plana in afperam,quoniani in his po* tentiis , vel impotentiis non cft aitio,fed fi qua cft,veftigium corporum eftdn qui¬ bus funt.fi enim corpus durum alteri, quod molle fit, occurrat alterabitur , in refilten* do propter duritiem , vnde fi quod com¬ primat caluariam>rotunda vel plana quod fit figura jcomprinaendo , & ratione cor* pons comprimentis hoc fit , vbicunque er* go corpus molle occurrat corpori afpe- ro,nonla;ditur vta molli,fed vt ab humi* do, quia ab his qualitatibus prouenit aftio, ideo fufficit remonere contraria ab his, vtconferuemus.quantura vero ad camta? tcs,& meatus diucrfus dft modus confer* uationis,appeilo cauitates eas, qua; in re¬ nibus, & in cerebri ventriculis funt •, quae quoufque perfcuerabunt renes fini erunt, quantum ad cpnforraaupuem illarum , fi e 3 vero
7<j 9 K At t A T‘l 0.
ver6 aboleantur, vel tollantur ,a:grotabunr, meatiis autem appello cauitates tranfeun* tes per nleitnbra,vt fuiit vcna;,& arteriar. dico ergo quod meatus tranfeuntes per nierabra conferuabuntur remouerido im* jpedinienta,qu« poffunt impedire catiita» tes, impedimenta autem flint quatuor quo¬ niam omnis catiira$,& meatus poteft ob» ftrui , vel quoniam partes ipfius confident» propterea qu6d vacuje fafta: fuiit a natu¬ ra, cum continere debent.fi igitur nibil con tineant pars aliqua adhxret adeo vt con* fidat obftruitur ,& ifte eit vnus mo= dus.fecundus buic contrarius eft quando implentur ob redundantiam materia: prar» ter naturam ,flcuti cauitates ventriculi, & cerebri obftruuntur , 5c tales incidunt in apopIexiam,& mortem-meatus autem ve* narum ,& canales obftruuntur 8c illi ,raa* xime qui funt inter ventriculum & he» par.tertius modus eft quando aliquid vi* cinum intumefcit,& afecndit in magnitu¬ dinem pra:ter naturam , & locus compri» mitur ab extrinleco, ex qua comprefiio- nc conftringuntur meatus, quo fit vt fan» guisnon polsit deferri ad manum, vel pe* dem, fi ita conftringat , qubd vena ad ea* partes proueniat.quartu^ modus eft quan* do tnea
PRAEFATI O. 77 Jo mcatus.vel cauitates, validifsima quali¬ tate extrinfeca habente vim conftringendi conftifantur , vt cft frigiditas & qualitas acerba pura calcanti , vel bituminis , & in hoc differt a paulo antedidla , quia com- prelsio fit a corpulento , in hac fit a re acer¬ ba afitfrigida conftringente, igitur fi volu¬ mus conferuare fanitatem hanc, oportet ■prohibere oipnia hsec . |)rohibebimus au¬ tem , fi illa qu«e fuperftue euacuant , & im¬ plent euitabimus, & fiando in illis qua tuor iam didis , qu£ nimis euacuant ruat(vt ab co genere incipiam) quse per os tantum fu* muntur medicamenta & potiones nimis educentes , abfiinentia nimia a cibo, & hxc omnia euacuationes fiiperfl uas faciunt, vc vena exinaniantur, qua vero exterius tan¬ tum applicatur,funt balnea nimia, fridio- nes nimia . qua vero interius , & exterius, funt vt occurrere acri calido,nimis refbluc- fi,qua autem nec interius ,nec exterius,funt affedus animi, ficiit ira , moefl:itia,qua fa¬ ciunt euacuationem nimiam, praterea mo¬ tiones corporis , exercitia potentia , coitus autem inter cetera validifsimus cft , ad immodicas euacuationes faciendas . hac funt ea ,qu-5 euacuant nimis, manendo fcm- per in diuifionibus iam declaratis , ex his q[U» corpori oflPeruntur . Obftrudio au- 6 4 tem
5 H R. A E F A T I O.
fem fit a caulis oppofitis ,vtfunt potus, & cibi immoderati, nimia: crapula:, & ebrie* tates,nimia quies, nimius Ibmnus^ abftinea tia a coitu nimia , commoratio in acre fri¬ gido, vbi non fit refolutio, qua: verb copri- munt funt humores vicinorum , quxeon- llringunt eft qualitas auftera,acerba, & fri» gida. Si debemus igitur coleruare hoc cor¬ pus, debemus prohibere haec omnia.&haee pro vniuerfali fpeculatione fint difta : qua- tum ad primum genus, quomodo debemus conlcruarc a:qualitatem in conformatione reliqua erant magnitudo , numerus , fitus, ifta tria conferuantur , conferuatis qualita¬ tibus primis,& temperamentis.Delapfu in, magnitudine, & litu, vbi de parte curatiua loquemur, dicemus. De conleruacione vni- tatis partium nihil dicimus : quoniam ab cifdemleruatur. Seruata enim naturali tcin peratura, tam per elTentiam, quam per af- fiuxum , conferuantur partes in litu fuo, & prohibendo extrinfecus occurrentia , Qus genere funt compellentia , id eft contufiua,
6 comprelsiua , trahentia medicamenta, auulfioncs, vel qua: circum agunt ne remo- ucantur membra a proprio fitu • hadfenus de parte illa fanitatis, quam conferuatiuaiia appellamus, reliquum cftvt depra-feruatb ua,corre(£tiua,& reaffumpiiua dicamus.
Pratferua
PRAEFATIO. -79
Pra:feruatiua pars verfatur circa primu rapfum , erant cnitn- trcslapfus , fecundum quod tres partes oriebantur artis tuendx fanitatis, fit autem primus lapfus cum ali¬ qua pars corporis recedit a proprio indiui- duali temperameto, & ad oppofitum acce¬ dit, & appellatur lapfus ille neutrum deci¬ dentia;, a modernis, qui eft via ad ajgritudi- ncm,& antequam tedat adterminum, cum quo eft morDus,oportet pra:feruare,& licet prfEfcruet,& tueatur fanitatem, tamen dici¬ tur conferuatio.Qjjptiens igitur confcrua- mus hominem declinantem ab indiuiduali temperamento , fiue in toto , fiue in parte, pra:leruatiua dicitur. Exempli gratia , eft aliquis calida’, & fices temperatura;, qua? eft fua fanitas , labitur ad frigidam , & Iiumi- dam,vel calidam nimis,& ficcamjtcditifte ad a’grifudinem :pra;feruator,vel conferua- tor occurritrquomodo proceditur J proce¬ dendum eft quemadmodum procclsimuE in conferuando aequalitates, qux tres erant in genere , ideo oportebit videre , nunquid lapfus ifte fit in ea squalitate , qus in tem¬ peratura confiftit,aut in partium ftruftura, vel in partium vnionc, ia quacunque fuerit curabimus ipfapit fi fuerit in temperatura, duplex eft temperatura, qusdam per eiren» tiam, id eft per nudas quilitates , qusdam 6 5 per
8 0 P R. A K » A t 1 O.
per affluxum materi* , intelligo per ellen- tiam inelle , rjuando aliquod membrum, vel corpus habet tale dominium , vt dica¬ tur calidum & ficcum , calidum & humi- dum,vel calidum tantum, & tunc non con- fideramusafHuxumjfcd temperaturam nu¬ dam, qujeex mixtione eft qualitatum, liue ab ortu,fiue acquifita fuerit, dummodo eft fcntialis fit, vel in toto, vel in parte, prxter temperaturas eflentiales membri, qu* funt ibi per eflentiam ex mixtione refultantes, ali* funt etiam qu* cognofci debet & funt ofto tantum, & flon amplius : n6uem,qu* per affluxum dicuntur,quandD membrum propter materi* affluxumalteratur ,& fit vel calidum cantum, vel frigidum tantum, vel ficcum tantum, vel humidum tantum, vel calidum & humidu, vel calidum & fic* ^ cum , frigidum & humidum , vel frigidum & ficcum,vt fupra diximus. Non aute quia fic afFcftus fit in ellentia : fed quia accefsit humor extrinfecus, qui deduxit membrum ad illam intemperiem, quo remoto , non amplius aderit intemperies,& h* otio tan¬ tum funt combinationes qualitatum , in his temperiebus per affluxum, nonpoflum in illis inducere temperiem : quia ibi hu¬ mores fluunt, qui &fi haberent temperiem, fiet tamen pr*cer naturam : quia fuffocant calorem,
JRAEFATIO. 8l
calorenn , faltem ratione quanti tatis, ideo maiores noftri pra*termiferunt temperatu¬ ram a:q ualem , nec de ea funt locuti in his, qua: per affiuxum fiunt: cum igitur odio tantum fiiit iniequalitates per affluxum, 8c odo per eflentiam , erunt fexdecim tem¬ peraturae . hxc funt facienda fi volumus conferuare.vcl prarferuare, aut curare. Vo¬ lumus Igitur prjefcruare hominis lapfura in temperatura, oportet videre in quo ge¬ nere, fecundo in qua fpecie, & fupponamus lapfum ipfum efle in temperatura per ef- ientiam,& quod ventriculus fit frigidior. Si humidior , ita tamen vt non fint impcditje operationes, nec tamen fit a:grotus : quia tunc indigemus parte curatiua , fed lapfus fit in latitudine, in qua non eft sgritudo: fed fit talis , vt ex eo fequuantur operatio¬ nes deteriores , volumus hunc hominem prazferuare, oportet procuidubio cum con¬ trariis procedere : quia vbi volumus pr£e- feruare , vel curare oportet cum contrariis procedere, vbi volumus conleruare cum fi- milibus, & rationem reddidimus , & quia fuppofitum eft intemperiem efle fine mate¬ ria , qualitates oppofitx debent efle in eo gradu,quo eft etiam illa intemperies: quia non poiTum curare laprum,nififciam quau- citatem dui> & flepe credimus curare , Sc tatucn
tamen non curamus , & quandoque noce¬ mus, & ars hxc tota graduum conieituralis eft ,& voluit Galenus quod ars tota hanc haberet difficultatem , videlicet fciremen- furare remedia, hoc autem fieri nequit, nifi cognito gradu excefTus , & hoc cft illud, quod arcera facit longam ,rc{pedlubreui- tatis vitee, quam cognitionem folus habuit AefculapiuSjVt dictat Galenus in propo- fito.no pollumus igitur inucnire huiufmp* di qualitatis gradum adhibendee , ha:c au¬ tem difeeptatio, ita nuncindifculFa dimit¬ tatur, de qua loco fuo ex propofito dice¬ mus, fed ponaipus quod gradus lapfus fit in primo gradu, oppofitisalterantibus in pri¬ mo indigemus, exempli gratia, Ventriculus humidior, frigidior in primo fadus eft» igitur calida & ficca circa primum gradum erunt adhibenda, quee vcrolinteligeda, cir¬ ca illa quatuor genera iam dida erit difcur rendum , & primo circa ea qua per os fu» mutur, primo cibum eligemus circa quem tria debemus confiderare,'qi|aIitatem, fub- ftantiam , & quantitatem , quomodo ifta fint,& primo cibus,& potus, an frigidi, ca-r lidi, humidi, vel ficci fint. fecundo fubftan- tiam vtrum cibus fit folida;, vel tenuisfub- ftantia:,an facile coquatur , cito, vel tarde, exilis tribus lequutur aiteratioaes,inpro-
P R AI F A T I O. 8}
pofitorigitur cum exhibemus cibum ven¬ triculo lapfo per frigidum & hiimidum, primo cibum , eligimus qui calidus, & fic- cus fic circa primum gradum, idem etiam de potufacimus,red qui fint, (quia non fu¬ mus modo in particularibus ) iuo locodi® cemus nunc tantum ponimus. Fundamen¬ ta artis in quibus fundabitur totum aedifi¬ cium , & fi medicamenta puta elecfuaria exhibebimus offerenda funt talia qnx non tranfeant primum gradum caliditatis , & ficcftatis. Quo vero ad fubftahtiam, cum concoftjo fiat, a calore temperato, & hic fit lapfus ad frigidum & humidum non pote¬ rit concoquere, ac fi efiet Icnex, ideo opus erit exhibere res facilis coftionis,tenuis fubftantite , vtfacilius diftribuantur , aliter cruditates facerent,& obftruftiones,quoad quantitatem minuenda eft , quia fi prius concoquebat libram cibi, & nunc ad frigi¬ ditatem , & humiditatem in primo gradu fit lapfus , noq poterit tantam menfuram concoquere. C^antum ad aerem declinare debet ad calidu & ficcum in primo , quoad ea, qute exterius tantum applicantur , bal¬ nea ,fridliones , linimenta, & fomenta ,fint calida & ficca circa primum gradum, ex his quse nec interius,nec exterius occurrunt, vt funtafFd<ftus animi,& circa fomnum, & vi¬ giliam
«4 praefatio.
giliam debet fieri confideratio ha;c , quia icitis quod fomnus fuperfluus refrigerat, & replet corpus fuperfluitatibus , moderatus auget caIorem,ide6 moderatus fit fomnus, & moderatje vigilise, quia immoderatse re¬ frigerant , & exiccant , a coitu etiam abfti- nentia fiat , quia euacuat calorem natura¬ lem, & ventriculum refrigerat, modico exr ercitio vtatur. : quia auget calorem inna,- tum, & ha:c eft veftra materia , circa quanj verfabimini toto tempore vita: veftrte.Et ifta fufFiciant quoad ipfam attinet corru¬ ptionem temperaturas per ellentiam.Q^m tum vero ad prasferuationem. a lapfuqui eft in temperatura per affluxum materia;, ..nemini dubium eft, cum temperatura ma¬ la in ventriculo eft per affluxuni' materis, hoceft pituits , ratione cuius fitfadus fri¬ gidior & liumidior,non autem eflentia eius talis fuerit :fed quia humor, ille labefacit ventriculum quo remoto efllet in fua natu¬ rali difpofitionc , cum occurrit inquam ta¬ lis intemperies natura rei docet nos , quod a plenitudine procedit mareris,& cum cu¬ rationes fiant per contraria, & hic fit reple¬ tio a materia, qus facitlianc intemperiem cura eft euacuatio,& quia vfun fumus eua- cuatione, oportet vt tradamus per metho- duaicuacnationes omnes, .
Euacafro
' P ». AS J A T I d. 85
Euacuationes qujedam funt fpontanear, qiKedam funt ab cxtrinfeco occurrentes, quiE diuifio immediate fequitur genus , fi redlam artem diuidendi habecis(quara do= cuit PJato in Philcbo, Arift. primo dc ani¬ ma, _& fecundo de partibus animalium, & fecundo pofte. Boetius in libro de diuifio- nibus ) appellamus fpontancas euacuatio- nes, qu£e fiunt finceiiidenti caufa,ab aliquo quodam cxtrinfeco occurrente , id eft ab euidenti caufa. cuacuationum Ipontanca- rum quasdam naturales,quijdam vero non. Naturales funt, quas naturam confequun- tur, regulariter operantem , non coactam, non naturales vero quas & ipfes conlequun- tur naturam : fcd coadara ita agerc.eua- cuationum naturalium fpontanearum alias vniuerfales , aliJB particulares. vniucrfales funtillx , qua: fiunt per meatus , & dudus, quibus totum corpus euacuatur , ideo di¬ ctas yniiierfales , quia per canales commu¬ nes totum corpus euacuatur." Et iitasfiunt vel per aluum, yel per vrinasquia cuacuant ambitum venarum , & d venis : qutedam per fudores fiunt, quasdam per infenfibi- iem euaporationem , cum fcilicet tranfpi- rant , cxcremepta omnia porofitates cor-
S oris : quadam vt in mulieribus per men- rua.ift« funt naturales eijacuationcsifpq- taneae^
tanesc, vniuerlilcs : particulares vero funt, quaicuacuant ab aliquo particulari meni' bronaturali,vtmuccus ex naribus,- fputum cum expurgatur cerebrum per palatum, fordes in auribus,& omnes funt euacuatio*- nes naturales fpontanes , tam vniuerfales, quam particulares. Non naturales autem funt,quce veniunt a natura coadta, & a cau- fa intrinfeca non apparente , alia: funt vni¬ uerfales, ilise particulares : vniuerfales funt proportionales naturalibus,& quantum ad fluorem alui communes dyfenteria;, & quie praster naturam per feceflum exeunt : ficut in diarrhcea,vel per vrinam vt in diabetica pafsione , cum per vrinam exeat materia a natura coafta , fudores diaphoretici : vel quando plurima menftrua contingunt mu¬ lieribus prster naturam, iftse funt cuacua- tiones vniuerfales; particulares funt catar- rhi ,fiue materia purulenta proueniens a ce • rebro,aut cum defcendit huiufmodi mate¬ ria per nares.
Particulares autem amcbro particula^ ri euacuant,vt fiftulje, vicera cuacuantia, & huiufmodi. Non naturales vero , tamvni- ucrfales, quam particulares qutedam funt, qua: ex toto genere funt prteter naturam, qutedam non ex toto, has appello quando id quod exit non eft fecundum naturam,
P R, AI f A T I O. *7
nccper vafa debita. Harum euacuationum noli naturaliura:fed toto genere praeter na¬ turam, alise funt vniuer(ales>alis particula^ res.vniuetfiles: toto genere praeter naturam funt , vtGum rumpitur magna vena in cor¬ pore, & exit fanguis , in bac euacuatione exit, (juod exire non debctrquia fanguis ali mentum eft , non exOEmentum. praeterea exit per viam.noniCoiniementc,euacuatio- nes autem. non naturales , nec toto- genere praeter natura, alteram conditione noa ha. bcnt,altcram feruanr,cura exit quod: debe- ret:(ed non per debitos meatus, vt fi quis pi tuitam m vetriculo haberet faliam , aut vi¬ tream, aut bilem prafsitM vel aerugi nolam, quae funt toto genere praeter naturam , nec pofiTunt corrigi,debent exire quide:lcd per viam inftitutai natura : led exeunt per vo- mitura,diGitur praeter naturam, nonex to» to:fed ratione viae, per quam ex'it,vtlaepif" fime in: crifibus contingit , cumianguis re¬ dundans incorporo multas, habet qualita^ tes debet exireextra corpus, vult natura fa cere cxpulfioneifcd no poteftj&paruainde res expellitur, humor eli naturalis, 8c excre mentum, & dbbetexirerled noti exit per lo¬ ca debita ,J.dera.de liaemorrhoidibus , ideo oritur qusftio qua monet Galenus an hae? morrhoides fint toto genere pratter natu - f ram,
8 8 PRAEFATIO,
ram, pofl^nt efle, & noriefle, funt quidem toto genere, quando fanguis exit , qui non debet exife,& quando exit per Joca non , Conuenientia : ideo duas habent conditio- nesrcquifitasj vtfint toto genere prjeterna turarc , quando verb fangois ater, & melan'. cholicus exit , Si -ifc vcrtim excrementum, illaedudio quoad rem expuHam naturalis eft,quJa excrementum : quia autem non educitur per vias naturales ( quando non cft naturale , vt venae aperiantur ) dicitur non nituralisjnon tamen toto genere prs# ter naturam , & lijec fatis de omnibus eua» cuationibustquas in genere fpontaneas ap pellamus. Alia modo pars euacuationura (qua: -hunta caufis euidcntibus ab extrin- fcco"aliquo occUrferite ) in, duo cliuidun- tiir genera: quardam contingunt cafii,quaf- damab arte fiunt, ita quod ars proponit hoc facere ■ euacuationes , quaa cafu pro- , deuntjhabeut omnes conditiones, quas na turalcs,nifi quia cafu fiunt, ali« natura: vt cum quis comederit cibum, vel biberit po tum aluu leniente fine eleftione , ita quod cx eo ciboj& potu incidit in magnam diar¬ rhoeam , habuit caufam intrinftcam : fed fuit cafu,pra;terea fi quis comederit multu, vel biberit ea quje vrinam prouocanteua-
cuatio fiet :icd cafu, ab extrinfeco ridemfi quis
P R A* F A T X 0.
quis pra2 nimio labore, vel exercitio in mx<* gnos fudores incidat, & in iyncopas, a cafii neret , fi quis etiam vulneraretur in manu, , feuinpede,,( & hjec eflet particularis eiia» cuatio, ) & fanguinis plurimum exiret , a cafu proueniret. Euacuationes auteiTi,qua: fiuqt ab arte , & a propofito artificis , toti¬ dem funt , & haec ad artem ncceflario per^ tinent ,& tanquam operatores in his ver-, lari debcmus,in aliis vero tanquam cogni¬ tores. Harum quaedam vniucrfales,qu^ • dara particulares funt : vniuerfaies quidem fijnt illae, qua: fiunt per, a,luum ccrtis qui* blifdam fta tutis temporibus , per medica-, menta educentia per aluum , qusdam per vrinam ,cum prouocantibus yrinara t fed- quando , & quomodo , & quibus materiis, cum in particularibus erimus, dicemusifed prjeter euacuationem per aluum , & per fu-., dorem, aliam habemus euacuationem prq- ter natura, quando aperimus venam, & vo¬ lumus euacuare a toto , quod non facit na-, tura, Particulares autem funt correfpoa- dentes aliis aliquando euacuamus per na¬ res ,& hccc caputpurgia appellantur.; ali*, quando per palatum , &; apophlegmatif- mi dicuntur : per gargarifmata , & per re¬ liquas partes corporis educimus,per fcarifi. catione , per appojitionc cucurbitularum^ f a iangui
?0 PRAEFATIO,
linguifugarum, per finapifinos,per friftio- nes, ifta fiint omnia genera euacaationum, tam naturalia, quam quxfant ab cxtrinfc»^ cb,& tam a cafu,qnam a propofito. His vi- fis dicebamus quod in lapfu a:qualitatis, iti temperatura per affluxa materia euacua- tione indigebamus , & fi ventriculus habe¬ ret frigidam , &Iiamidam intemperie non jn proprio temperamento , & iri mixtione ipiius ventriculi : quia plus fit de frigido, quam de calido, plus de humido, quam de flcco : led quia in ipfo membro aliquid re¬ dundat, vel ob malam rationem viftus,vcl tatione defluxus marerix pituitofe pluri- mx, ex cuius pratfmtia fadus fit frigidus & Jiumidus,& aftiones eius diminut^jrion ita tamen vt faciant morbfi : quia tunc officiu curatoris elTet. Prjeferuatione enim opus eft ne cadat in morbum ,& in terminum, officium vero curatoris cft , quando eft in termino . debet pr«feruator igitur euacua- le humorem' illum cum euacUantibus pi¬ tuitam ,quat autem euacuant ipfam pitui¬ tam , in particularibus dicemus . nunc po» nimus fundamenta fuper qua: fundentur particularia: fi vero membrum particula- le indiguerit curatione particulariter fie» ret,& hic adueriendum ett, quod vbi fit fa¬ cienda euacuatio particularis non debetis educere
r R AE J A T I O. 51
eJucerc per vafa vaiucrfalia, & in hoc artifi CCS communiter errant : qui fiue magnus, fiueparuus fiicrit tumor in pede, ad cua- cuationem vniucrialem, vniucrfaliter cur¬ runt, vos autem «debetis dillinguere,fi enim ift corpore ftantelapnivniuerlidi particu¬ laris fitmateria,qu? foucat illum humore, tunceuacuabitis cotum corpus , n5 vt eua- cuetis ab illa parte tled vt remoucatis mate riam,qu^ habet rationem caufeantcceden tis , & Jfl uxura eft ad locum : fed vbi non fit materia ratione cauCe antecedentis, qua: fluxura fit ad locum , non debetis euacuare vniucrfaliter : quia agitabitis maceriam, & augebitis tumorem, &ifta fnlficianc de in- temperatura tollenda per affluxum mate¬ rias* cum prseleruare volumus. Oporte¬ ret nunc dc lapfibus iftis decidentia; , qui funt in compomionc,& in vnitate partium dicere:led quoniam deipfis lapfibus fumus difturi in parte curatiua, ne bis eadem re* ^tamus , ad eam partem hanc confideran- dam dimittimus.
Cbrreftiua pars ( fi redire memoria tenei- tis) ea appellatur in qUa lapfus eft in corp® re non quide a temperatura alicuius indi^ uidui ( quonia lapftis ille ad parte prjeler^ uatiM at tinet ) led i temperatura & a fani- Uteih genere.exe^pli gratia, habet, quis tem f j peras
SX r K AE f A T. l.Oi
. peraturam alidatn ficcanijqu? cft ei Sa¬ nitas, & tamen operationes , quas habet, non funt optim5e,quemadmodu defiderat, ■ideo corrigere vellet eam intemperiem, ;pars hjBc tuendte fanitatis Jongs differret d prima , quia h«c quxrit operationes, for¬ tiores , praeferuatio cauet ne cadat in mor¬ bum ,habctque diucrfosfcoposj.quam.ha- beaf.pjxferuatiua, prsterea feire deheus quod conlcrHatiua,ellltmilis GorrediUf^dn aliqua parte, quia ficut conferuatiua non cofiderat temperaturas perafduxum ma¬ teria; , led-cam tantum , qua: eft per eflen- tia, idem facit corredtiua. & ratiocft,;quia quae conferuat priefentem ftatum , confo- «at.cum,quieft naturalis, fed nulla dotepi'» periesper afflnxu eft naturalis,, quia iqepr- brumad quoddefluit, materia pnjtfjr.patUf ram, velaegrotu eft vel incipit sgrptate, & ita conferuator non confiderat nnempeus peraffluxum*.fimiliter corrector quivult reducere calidam. , & liceam temperafu» ram ad ajqualitatcm affluxum non cpnfidc .rat,quia fi adeflctaffiuxus, deberet prius cu .jrari, exemplo eius qm habet tempcricqaca lidain,& ficcam,& febr.non dcbcinus reduf . cere tunc talem tempetaturaroo ad tcpipq-; Ticm,fed xemoucrc prius fcb. pofted.eoiili- gere, ^ pecarernli vclicm prius iptfmpc-' Mttt
R AE J A T I 0. J» J
raturam corrigereicorreftor igitur affluxu non conferuat > quia res vel ad praiferua- tOTcm, vel ad curatorem pertinet , ideo corrector, & conferuator circa idem verlan titr > quia vterque- conliderat temperatu* ram perseflentiam . non autem quia afilu'; xum hi beat*. corr$^torpr«terea habet ali¬ qua fimilitudineciun prjeleruatore , &ali' qUa'm'di6imilitudine,quia tam corredor» qUam prileruator verfatur circa corre- CTibncmlaprus. dillerutautcm quia lapfus remonendas a prsferuatorc , eftlapfus tem peraturteindiuidui, lapfus vero a corredotf re remouedui, eft rcfpeftu aequalitatis t,em , perafurae' in genere ^ praterea^ conueniunt p#2feruut6r & eorre<il:or , quia vterque per bppofita procedit initrumenta , vterr qUe viih' coiri^re iapfuraiita oportet vt cbrrigatit per oppofita»'dafFert etiam cor¬ repor ab vtroque quoniam conferuator Si prajferuator-; intendunt - fanitatera ab- hdute »corFcp£Mr autem exquifitam; fani- titeihf &. vak^cOrrigere* > tcmporaturain qU«*hab)ettepfa.ffi.3b'£eqiiaHtate,bcet:cor='.. pusfanfl fit j ideo nOAeft cSteintus qualibet: fenitate, fed<ablbiluta^ ilVje funt differentia?,
& fimilitUdineS quas habent ife tres par-. tes,pra*fefuatiua,conferUatiua,& corrobo- ratiua. Accedamus iam ad corre(^uam , & f 4 qua
p4 r r. a e t a t i o. qua arte corrigatur lapfus ab ca,&prjmo qua arte corrigatur inxqualitate$,& a tem pcratura incipiamTis,quiac6feruator eam, quje per eflentiatn cft , conferuat : idco de¬ betis confiderare temperaturas per eflcfH tiath , a qua lapfa:funt , verbi gratia, dcci-^ dit aliquis per<calidum , & ficcuin vt duQ a proprio temperamento , & ad asqualita* tem defiderat reduci. Qualitatibus oppofi., tis reduci^ebct,& exhibenda funtciaequa- lia in gradu, vndcli corpus calidum , &iici cura cft vtduo,<iebethabcrc remedia frigi da,& humida vtduo, degradu autem Icien do,ruo loco dicemus qua artedt cognofeen dus, infttumeta autemquibus idficri pof* dt, funt illa qux reducuntur ad ea -, quae in« teriUs tantum lumuntur, qua; exterius tan¬ tum occurrunt , qua; exterius , & interius, quae necinterius , nceexterius , primo Aer applicadus corpori in hac corredione de¬ bet efle frigidus, & huraidus, vt duo,dc de-^ bet viuere in tali aere, non aute fe exercere, quia in tali motu fequitur calor , ex quiete frigiditas , & tanta quies requiritur, vt re¬ frigeretur , & humeftetur ad cum gradum» idem dicendum eft de potu , dbo, coitu, & reliquis accidentibus animi, & corporis, de quibus diximus fupra , & in particula¬ ribus dicemus A haec fatis ^t quo ad cor« se^ioa
PRABfATtO. 9\
rcftioncm teiriperamcntoru pcrcflcntiam. Rcftat circa hanc partem quomodo mal* compofitioncs, & mala: corpori* Rruftura: 0n£ corrigendae , qua: in conformatione, numero , & fitu coufiftunt,& quo ad con* formationem partium, primo figura debi* ta , & reliqua quje fcilicet diximus ( multa enim ifta corr^ione compofitionis corri¬ gi poiruot,& multa non ) circa figura pote ftis quidam corrigere figuras : fed oportet pueros, vel adoiefccntes eligere , fencs non pofTunt corrigijVt fi quis crura varica, tor¬ ta ad vnam,vcl aliam partem haberet, bra¬ chia etiam, vel caput oblongum,. velaUara haberet figuram ex diftis i Galeno iccudo trus par ua;, qua: excedunt uaturalcm figu¬ ram, fi quis nares ampliores vel firidl^iorcs haberet, cu fiintpueri pofiuut corrigi, mq? dusaute corrigendi, clt contorquere mcmT brum ad oppofitum , fed qua «trte id fiat ia particnlanbus dicemus.
Multa: igitur figurje funt quae a nuirir cibus corrigi-poflunt , vt fi alpcra arteria fuerit lenis , qua: debcteflcalpcra, aut op? pofito modo, potettlapfus huiufmodi cprr rigi , dummodo non cfict asgritudo quia tunc ad curatorem pertiuet , non ad coerc¬ itorem , quibus autem inftrumcntis fupec- ficies afpera , qua; deberet ei& leniscorri- f J gatur.
-r n A B f A T 1 0.
gatur , cert^ non pdflttmus fuperfidem 6p* politam applicare , quia intercas non ca¬ dit aftio , non enim fuperficies agit i in fuperficiem i occurrimus igitur cum op- pbfitis led noncunaoppofita fuperficicjfed tiim his quse- 'Cau&.sremouere valent ,>quje faciunt alpcritatem lenitatem, quomo^ doautCtn & cutn quibua procedemlis?Nul- Hm aliam habemns metliodum nili natq^ -ram rei contemplari , contemplamur aue tem eam , cum caufas conteinplamur,caB» {it Igitur afpfrita-tis qua, funt ’ Ipla fieda tis lenitatis ’Tutmiditas ergofi eam Ic-» nire voliiirfusQportet humcdferelocfl exa* Iperallim ,& qurti locus ^ talis habet partei cxficcatas , qii* fecerunt crullas i quat-hoa poliunt humcdarl, neque corrigi, opor^ tet eas rcmouerejideO cum hurneftantibus primoprocedemus yvt li qtiod humeda'- n porelt humciftctur , & fiat lenitas,& quia
E artes adfunt , qua: prse mmia exficcationf umediari non pdlTunt , quoniam faftae fijnt ferrcftrcS admodum; d: crull:at«,iCuin ifbn pdfsitit lnqtfafti"ei>ririgi, debent. remo* «eri cum abliergcatibusf.' Cum quo’ aui* tem volumus rcmoucre afperitatem- cxi« ftentem infupeirtide » cum kiraeftatibus, & aliftergentibus procediimus ,'q«a;tara«a Icniter abliergant vqv*e enim miilitira ab- ftergunt,
f % Ai f A T X 0. 9 7
flcrguntjficutfunt amara, abftergunt cxfic- cando , hic autem humiditate indigemus, idco aqua hordei , & ptifana commodifsi- ma eftafpcritatibusjidco Hippoc.hasc duo prajmifit omnibus aliis , quia humedant,
& leniter abftergunt , iine tufsis prpuoca» <ione’^ & iam incipimus oftendere methor dum.;Inftrumenta-,;diceretaliquis^qua;'a|i diint ^loquemur. de 'his in parcicularibiJsi ©ppofituni autem qudd lenis ert, &, de^ bet eile alperum , tunc cum exficcantibus procedimus , fcd non cumexalperantibus, neq; cum abflerfiuis , cur aute abiiergenti- bus no vtamur, ratio eft quia locus indiget exliccatione, nec habet partes qute no ploir finticorrigi ,* & tolli, qiiia quod numidu eft fiicilc refoluitur ; & reducitur ad fiecitate. Alius eft, etiam modusdeniendi inaiqaali» tatem in fuperficie , & hoc ad deebratioue pertinet, licut cum macula aliqua eft in fu- perfieic, quara natiuitatefit, ad corre<ftio- nem pertinet fuperficie hanc decora facere,
& corrigere eam, ficut mulieres ifts, qux .i natiuitate maculas habent in facie , quas moderni ftercus daimonum appellant, quia macultC illxi.a fanguinc tenuiprQcediint,.^; ift« funtimulieresiracimdse admodum & viri etiam funt tales ,,v,t facile in atram bi? Icm incidant, igitur in iis qui tales maculas contr
5* r R A* ? A T i.<n eontraxcrunt,corrcaoris munus eft com» gercXed qua arte tolluntur , & quibus in« gcniisJcum contrariis.dico autem modi i natura funt confiderandi.vnuseft,vt rcper* c«tia«irmateria,quiaex toto genere prae* ter naturam eftjled quicquid eft tale, de¬ bet prorfus remoueri,quia amplius non poteft reilifi€ai'i,raacul5 ergo humores ha- bcnt cx toto genere pnetcr naturam, ergo oportet remoucre humorem illu,vno mo»- do repercutiendo, & faciendo,qu6d humo¬ res in fuperficie exiftentes ad centrum re» uudantur,alio modo cu abftergentibus , & mundificatibus.primus modus ab iftis n3u> lieribus vfurpatur qua: vtuntur- abftergen¬ tibus & craftistqua; conftipant,iSt repercu¬ tiunt, quoniam ea qua: refrigerant,& con- ftipant repercutiunt a fuperficie ad centru: fed modus ifte non eft laudabilis.fecundus eft laudabilis , fed quoniam abftergentia, & mundificantia induennta principio au- ftas, non tolerant mulieres hunc modum, quod autem primus modus non fi| lauda¬ bilis ratio ,eft,quia' non eft,vtile, vt; mate¬ ria mala repercutiatur a fuperficie,ad par> tes intimas,ideo male facitis, quicuiiqtcu* ratis fcabiem cum repercutientibQs,ied cfi abftergentibus, & mundificantibus proce¬ de debetis.poteftcrgomacula corrigi ap- paren*
? A i ? A T I 9 9
parens in fuperfidc vel cum repcrcutientf- bus.vcl cum abftctgentibus,& haec eft vna curatio. Sunt mojodux-alix parces in ifto primo conformationis generev& funt ca- uitates,& meatus, ifti non poilunt corri- gi attc 'vlla,qut enim habent Venas angu* ftasjvel latas, vel' cauitates Iatis,vel angu- ftas,non po^nt corrigi, fcd tantum prsc- fcruari , vt fine obfiruaiione permaneant, Corrigi minime, quia correftor tollit IVa- tum prsfentem ,& ad meliorem reducit. Duo igitur poflunt corrigi fupcrficies & fi¬ gura pratter naturam , dummodo illi fint adolefcentes,iH quibus figura corrigiciiri Heftat modo vt dicamus quomodo cor¬ rigendus fit cum quis habet in conforma¬ tione partem fuperfluam , vel in^qualita» temin numero, ficut fex digitos.correftio hjec fit per abfcilsionem,& eft munus chi- rurgi.fi vero fuerint partes,quaj ad corru¬ ptionem attinent, alio modo poterunt coi- rigi, Vtipili in barba, & capilli in capitC)
& pili in mulieribiis,vbi non debcrcdt eflci etiam quod fit vitium natiiraleimodus cu¬ rationis cft,vt videatis naturam rei, & eft vt prohibeatis pilos cum vultis, vt nonna- feuntur, reficiatis cum vultis vt prodeantj hajc duo ad correftorem attinent, fcd quam methodum debeatis habere in animo , vt habcA
iOO P R A» f A T X O.
habeatis remedia ad gencrandpSiVel remo¬ vendos pilos , naturam rei fcire oportet,^ ynde pili gencreqtur , & procuidiibio vos multiplicabitis illos. , vel remoucbitis.re- mouebitis q.ujdem remouendo caufam fa« cientem illos, generabitis ante caufasiper* fpiciendo.ex quibus generentur. fi ergo vul^ tis pilos generare , oportet videre qus fit materia pilor um,htec autem .eft,yapores adufti ab ambitij totius, venientes ad cm tem,qui trafeunt per poros cutis, & ibi ad- hajrent,& concrefcimta frigiditate aeris, partes alise adueniunt,& impellunt primas, & ill<e exeunt,5i iecunds adhserent : con- crefcuntq;,&ita ptocedendq,id quod.co» cretum eft vnitur,:& tam diU; crefeunt qua ■ diu habeant materiam, caufa vero efficiens calor eft naturalis expellens,! deo vbi cau- ia efii ciens(ca!or videlicet)deficia t,vel ma¬ teria corrump3tur,vel non adfit,vtincona ualefcentibus ex aigritudinc propter defe- 0:ummateri?c euaporantis,pili nonnafcun tur,imb, decidunt , qui generati funt.cor- rumpitur autem. materia in morbo Galli* co,in quo. pili decidunt , quia materia, ex qua generantur, corrumpitur , & qui funt validioris virtutis totum , quod putrefa* ftum eft, ad cutem expeilunt,ideo non po- jeft generari pilus^ aliquando materia il¬ la adu
10 t
P R. A B P A T I o. la adufta eft,vel a morbo Gallico ita corru pta,vt non pofsint generari, & iecundu di* ucrfitatcnt vari j contingunt, ideo vel caufa cfHciens, vel materia deficit.dcficit autem» vel quia non adeft,vel quia corrumpitur.'
Si ergo vultis curare , oportet'inuenire oppofitarexepii gratia fi per figna cognofd tis,qubd fit defetlus icalorisifi vultis gene¬ rare pilos,oportet calefacere locum,cu re* bus applicitis , calefaaentibus : aliquando materia redundat, quae no pateft facere va,^ poreSjtunc tariiiiin exficcantibus vtimur,fi vero ex nimia hum iditaro pili -cadant, tunc cxficcantiaonmiaconnsniuntinon tamc in. omni cafu pilorum ex hoc videtis quam rede curant,qui habent methodura,igitur vbicunq; cafus erit propter redundantiam materia;,qua: non pofsit tranfirein vapore, vtin pueris, cum exficcantibus procedetis: quia confumetis redundantiam materia:.fi vero putredo caufafuerit cum remonenti¬ bus putredinem:!! propter defeftum raa te¬ rite, vt in conualefccntibus,nutrietis!,& ca¬ lorem naturalem reficietis, ifte eft modus
{>rocedcndi,quoad indicationem vniucrfa* cm:vndc pofiea particularia eligatis, & h^c oportet diligenter, confiderare , cum volu¬ mus generare pilos.
; Cum vero volumus remouere pilos, cum <.'i oppofi
iol >r.aefAtio. * oppofitis procedimus, fi nimius calor erit^ tunc cum refrigerantibus , & repercutien- tibus,vt cft fanguis ranarum, ouaibrmica- rum.fuccus cicutae, licet quandoq; cicuta ipfa augeat pilos;, vbi exempli- gratia ca¬ lor nimius exiccat naturam: pilorum , fri¬ gida tunc adhibemus, vt contemperetur calor,& fiant pili, fi materia nimia redun-i dat,& facit ne generentur pili, tolletis ma- teriam,& diuertetis eam ad alias partes,& itafemper procedetis cumoppofitis,&,caa fim conliderabitis , qu« laf<Us,& morbos, faciat, & ha;c etiam funt fundamenta curar tionis.nec vnum poteft dici,fine comme¬ moratione alterius. Magnitudoaute qua eft quartum genus intequalitatis ftruftu- ts corrigi poteft , cum paruum eft mem¬ brum, vel maius,quam c6ueniat,vt eft pro hibitio mamillarum , & vt magnificetur virga , quanxetiam! Auicenna docuit ma* gnifacere.iftje igitur funt regulas docen* tes per. methodum facere magnificere per attraftionem multi alimenti ad locum, ca¬ lefaciendo, & fricando prius locum, fcd cau- tJ! procedere oportet, & aduerterene nimis tranant, vel nimis calefaciant : quia nutri* mentum attraftum rcfoUieret , & volentes membrum magnifaccre minore ipfum ef¬ ficerent, ficut nimius motus frigiditate in¬ ducit,
5ucit, moderatus vero calorem, eadc enim res effrftus oppofitos producit , nimia er» go attra^io, & nimia calcfaftio locis rc- mluit,& dum magnifacere quaeritis, parui» tatemefficietis.Moderata autem attraftio ne facietis magnitudinem. Ex oppoiitis ve¬ ro fit paruitasjideo refrigerantibus, & rc- percutientibus vtemini,quae materiam ad profundum propelIant,& calorem optime conficiant,&ad profundum penetrare com- pellant,ideo pro mamillis ne multum au» geanturin puellis, & pro teftibus ne nimis augeantur(cum aliqui fintoui id appetant) nihil efficacius cft, quam habere acetum ^ in quo letes fint deco61;x,quoniam acetum refrigerat, & exiccat,& ad profundum pe- netrat,& occurrit eminus ulimcnto,ne per- tranfeat,lentes quoq; cxiccant,& penetrat, & confumunt alimentum, ideo hoc deco-. ttum maxime c6uenit,& Galenus in quin¬ to de tuenda fanitate hac methodo procc- ditneCaliterpofletfacere,ncc pluribus ver bis opus eft,vt doceat quomodo membrit paruum augeatur ,dum loquitur de corri» gcndis,& reficiendis membris, & dat exe* pium pueri tredccim annorum , cui crura erant gracilia , docet hac methodo trahe¬ re alimentum ad locum .moderate tamen, &iubetyt medioaiter fricentur crura, fc- g citq;
104 T? «; AE f A T I O.
citc[; Yt balneis , & alimentis conucnienu» bus vteretur,'& hoc pado deduxit crura iU lius pueri ad magnitudinem couenientem. inpropofitoigiturita augebitis inembrQ, & xta minuetis. ■ .
Situs vero in nonullis cofrigitur,in.uons nullis non, aliqui habent oculos vt boues, in magna diftantia adinuicem , non corri¬ getis illos : aliqui ( maxime pueri)habent pollicem nimis propinquum,vcl nimis re¬ motum , ab =aliis,pofltint corrigi cum funt tenelli, reducendo per oppofita' ad fitum,& Jocum fuum. : , ; ,
Realfumptiuapars vltima.eil:,ha:c dif» fet ab aliis tribus, primo a conlcruatiuaj quia conferiiatiua verfatur circa ftatu prse- Jratem,vt conferuet eum,ficut inuenitrfed realTumptiuanoncurat pr^lentcm ftatum, imb reducit ftatum. prxfentem ad prifti- nuroj& indiuidualem. differt autem a cor* Teftiuaiquiacorxciftiua-non reducit ad pri» ftinum ftatum:led ad aJqualcm in generef, a prceferuatiua autem differt,quia prxfer- uatiua prxferuat i cafu , neq; cadere per- mittitifedreaffumptiua ad priftiaura fta* tum reducit, ratione etiam finis differt cor» xeclor a realiumptore:quia corrector* non cft contentus nitatefimp]ici,fed vult fa- Hitaicm athleticam j reafiumptor coRn tentus
P R AK P A T I Cf. lOf
tentus eft fani tatefuapriftina.djfJertetkm alia differentia; propria a reliquis' omni¬ bus reaffumptiaaj quia: reliqua fiue con* fcruent,yelalterent:femper vel' conieruant, . vel alterant qualitates ,&• accidentia, fola reaffomptiua reficit fiibftanriam, quod no- attinet^ncque’ ad- conferuatorem, neque ad prasferuarorem , neq; ad corredtorem. His ita enumera tis,& definitis , ad reaffumpti» uam accedam us,neqi credatis paruam cffc actem redncendi;eo9,qui ex. morbo conua» luerunt , quoniam non. minor, efi virtus, quam qua’rere parta -.tueri, methodus au¬ tem non , erit alia, nec ab- alio fine, vel ter* minojinoipiet^; i natura rei. quas autem fit. illa videamus.Qaiasrimus itaq; asgrum re= ducere ad priftinum ftatum,& ad priftin.as vires.Hli enim conualefcentcs non patiun¬ tur morbiim:quia iam abiuit,patiuntur ta men imbecillitatem virium , non polTunt operationes exereererquia- inualidi fuat.no habentergo vires, ideo refici debent vires, &'hoc inueniftis via rcfolutiua , refoluen- do rem. ad fua principia.Ex natura igitur rei vidiftis, quod in iftoviro nihil aliud fa¬ ciendum clt, nifi quod vire* reftauran- dx funtrfed nunquam idfiet»aifi fciamus, qujB funt illte vires , fiue facultates , fiue virtutes., quae idem funt . certe tot fiint, g X quot
lorf P R, A B f A T 1 O. '
quot operationes : (ed oftendimus tot eile operationes, quot funt rpiritus,fpiritus au» tem triplex eft animalis, vitalis, & natura- j
lis,quem calorem naturalem appellamus. ' ideo tres erunt virtutes, animalis in ccre- I bro,vitalis in corde,naturali$ vero in hc- j pate. His confideratis debetis adhuc confi» derarc in qua virtute fit debilitas, & an in vna,vel in pluribus , aliquando enim vnt magis debilitatur quam alia , aliquando du3e,aliquando omnes, ideo oportet prius videre an vna fit debiiis,vel du£,vel tres,& vifo quod vna fit vel dua:,vcl omnes tres af- fe£be,il!a vel illx erunt reficiend«e,& ita di> i fcurretis in omnibus fpeciebus. Pona igi¬ tur naturalem facultatem elle debilem ,non I loquor de generatiua, vel de augmentati- I ua;feddenutritiua,&de illis quatuotfub- | miniftrantibus alimenta, quoniam alimen to opus eft, & tunc oportet iterum videre cit illis quatuor,qu2e illarum fit debilis, an attraftiua,aa c6tenriua,an concodiua,vel cxpulfiua.^ifsime enim videbitis vnam iftarum efle imbecillem, ideo oportet non folum aduertere generarfed etiaiii Ipecies iftarum virtutu,&vbi cofiderauerimus di» ftinfte.qua; Ipecies virtutis afiefta fit,fiMi parabitis remcdia.haftenus fcitis quidfa- ciendu , quod fcilicet vires fint r^ficiendie:
t H AS F A T I Q. 107 iei quomodo; fiint reficienda: non vidiftis, & indigemus alia refolutione.vultis igitur rcallumerejfi redc vultis id efficere a natu* ra rei id incipere debetis : hoc cfta natura ipia viriu:quia omnes indicationes, & cura- di& pra:feruadi,& c6fcruadi,& rcaflumen di oriuntur a natura rei, circa quam vultis verfari,& quia vultis reficere vires, oportet cognolcere natura viriumiiCognofcitur au¬ tem natura virium , ex cognitione caufa* rum,& principior umrquia omnis res ha¬ bens caufas cogoofciturjex cognitione ea¬ rum : igitur natura .virium cognofeitur ex cognitione faarum caularum, & prin» cipiorum ,ergo principia cognofeere de¬ beri? virium;, hon foliim dico extrinfeca, qus funt agens,& finis, (quia ,ha’c non fa= ciunt ad curationem :fed ad praferuatio- nem , ) fed intrinleca principia cognofee- ic etiam debetis, haec autem dicuntur ma- teria,& forma. Fin» mouct agentem , ab agente eaim incipit motus, qui ducit nos in opus,materia igitur & forma funt na* turarei:quia natura dicitur de materia, & forma : confideretis igitur , quae fit natura virium ,in quo confillant vires,nonne audi- uifiiis , quomodo a fpiritibus oriuntur , & funt io jpiriribusrideo voluit Hippoc.fpi- ritus eile facultates animx , Sc totam ani- g } mana
I08 P R AE F A'T .1 0.
matti cfle fpiritas, Calenus inquit, fi an#mi non eft fpiritus , faltem eft proximum atii- tnx inftriimentum. fi igitur ita efi:,quod modis patiuntur fpiritus, tot modis rcftatir- randi funt, videamus ergo quot modis af¬ fici poflunt. ‘ j ‘
Spiritus igitur poiJuut impediri inci¬ piendo a genere , &‘diuidendo:per formales diuifiones, ve! propter peccatum inuentum in ipfis fpiritibus cohtirigehS) vel ob prohi¬ bitionem fui trahfitiis' per membrum, fiue animalis , fiue vitalis ,€ue naturalis fuerit, poteft inquam impediri ipiritus in ie ipfo, vel quoniam fuffocatiir , vel minuitur eius fubftantia aliquomodo, Vel quoniam alte- ratiir.fuftocatui- ipiritus, vel ab extrinfcco, vel ab intrinfeco , ab ektfinfeco pqtcft fuf» focari, 'Vel ab" exteflii Aerk attridi, vcl calidioris, vel ' frigidioris jv efhaben tis qua¬ litatem venenofam^ ab-aei e quidem fngi* do fepeaudiuimus hoftiines qui per maxi¬ ma frigora ambulauere fuffocari eorum Ipiritus , &' ficuti ftamima: ignis ab occurfu acris frigidioris fuifocari contingit . quod etiam ab eicclTu calidioris aeriis fufFocetur patet,quia aliqui paucos fpiritus habentesi & rcfolnbiles ex occurfu aeris balnei Cali¬ dioris fuffocantur, nifi cito recedant, qubd etiam Ipiritus a quaUtate ycnenofa fiiffocc- tur,in
PRAEFATIO. lO^i
turjittpeftilenriis videmus , & contingit in ^eluca Puteolana prope Neapolim, fi <juis enim animal ponat circa eius orificiii , fuf- focatur,nonex alio , nifi quia ex ea exhalat aer hab« qualitates prorfus oppofitas fubr ftantiaefpirituum, ideo fufFocantur ftatim» &cliduntur , propterex quo ad extrinleca$ caufas, poliunt a nimio potu, vel cibo coiir fertim, & in magna quantitate ingefto fuf» focari, ideo tales ficut apopledici, non am¬ plius furgut, & a califa procathartica fufto- catur ipiritiis,hje funt caufa: extrinfecte quse pofiTunt-fufFocare fpiritus.Intrinfec? autem liint, vel plenitudo fanguinis,vcl multitudo aliorum humorum elidens^dc fuffoca ns fpi# ritus.Etcognouiego quedara ex fanguinis pIenitudirt0fuflFocatum,& hoc voluit Hip¬ pocrates cUm dixit habitusathletarum &cs inquit Galenus iq commento periculofuf eft, quia ct plenitudine fanguinis non pofr- funt Ipiritus euentari, & ita fufFocantur , & haj funt caulie tam extrinfec^iquam intrin- fccs,=quaj fpiritus ipfos fufFocapdola;duut.’ fecunda verb caufa Itedens fpiritum in fe- ipfojcft diminutiofubftantite fpirituum, & hocpoteft contingere i vel defeftu proprii alimenti, vel ob raritatem habitus, vel tex¬ turas difflantis fpkitus alimentum , priraj^ caufa eft fanguis, quia dicit Galenus fecun- g 4 dum
tro » ». Al ? A T I o.
dum rationem fanguinis fieri fpiritus a pu- ro puros , a pituitofo fanguine frigidos ,a calidiori & biliofo calidos.praiterea vbi de¬ ficit fanguis, deficit alimentum fpirituunr, nutriuntur pra:terea fpiritus ex acre attra* dio, per os, nares, & per arterias, vbicunque igitur deficit alimetum, fiue fit fanguis,uue aer attra£lus,deficiunt fpiritus, & minuun* tur in fubfiantiayvel quia totus habitus cor pons ita rarus eft , vt diffletur, fit ideo na¬ tura fagax vt conferuarentur fpiritus , & continerentur in arteriis, prouidit, vt arte- , rite duas haberet tunicas. Vbi ergo ex a:gri« tudine rarefcit, & fpiritus contineri non poflunt,dcficiuntvires,contingit autem ra¬ ritas , quia mufculi refoluuntur ex £gritu- dine, minuitur .caro , & tandem corpus ita rarum,& priuatum carne redditur , ndenon pinguedine,& omni re quat poteft repereqr tere fpiritus.tertia caufa eftalteratio, alte¬ rant emm fpiritus extrinfcca , vel intrinfe-t ca : extrinfcca quidem vbi aer occurrit ha¬ bens qualitatem qua: reddat fpiritus , vel calidiores vel frigidiores , vel crafsiores iquam oportcat^exempli gratia, fi fuerit aer nebulofus inquit Galenus in tertia fed. pri¬ mi epidjedduntur fpiritus crafiiorcs, Mfi gidiore$,& quia non poflunt difflari cont^- flcntur excrementa, & facile iputrjcfcunt, quamobr
r K A> F A T I O» IU
qaamobrcm inducere poiTunt varias aegri¬ tudines- Praeterea qua: afliimuntur per os, quaehabeant qualitatem nimis calidam:vel nimis frigidam ipiritus alterant, vtexaf- fumptione opij & cicutae fiunt aliquando ita debiles ,vt rcftaurari non pofsint, ex cx- ccllu qualitatum extrinfccus occurretium,
& alterantium, fi nimis excclfcrint fit extin- ifiojficut in igne extrinfecp contingit,fioc» currerit qualitas non cpnucniens , fi parua fuerit , alterat flammam , fi magna extin-
fuit.ita in his caufis alterantibus contingit, parua: funt alterant , fi magna: fuffocant, qualitas etiam vcnenola, fi no fuerit magna alterabit, fi magna corrqmpet. putredo, fi non fuerit, magna ,altcrabit,fi magna,fuffo- cabit , praeterea humores nimis crafsi ,vel nimis frigidi, aut iiatuofi , vel fub forma vaporum, vel humorpm comraifcetur fpic ritibus, & reddunt fpiritus frigidos, vel va- porofos nimis, vel flatuofos, & itaaltetan- tur.quantumetia alterentur in feb. peftilcn tiali a putridis vaporibus patet cx feb. illis tam fasuis.ex caulis igitur ta internis quam externis poflunt fpiritus laedi ,fiue per fuffb- carione,fiuc per dirainulione fubflatia:,fiue per altcratipne. Aliud naebru erat per quod prohibetur tranfitus fpirituum, prohibe» »ur, autem, vel quia membrum redditur g f ita intem
1 1 1 V R A B F a: T I 0 .
ita intcmpei-atum aliqua intemperie, vt non fit aptiim’ad recipiendos fpiritus, vt in paralyfi, cxfola frigiditate membri fpiri- lus non proiieniunt ad eas partes, non enim alia de caufa priuatur membrum motu & fertfujHifi quia talis intemperies redditm^- bruifi ineptum ad fufcipiendos quofcunqt fpiritus^fiue animales :fiue vitales fuerint. Vdl impeditur' trafitus propter oblVruiftio:» licm^meatliUmifeti canaliunl, vbi tranfeunt ipirit-usifiitefuerit talis obfeiiftioex repk- tione humoris crafsi , fiue fit propter comr prefsionem a membro vicino , vel
ob frigiditatem ftringentem , dummodo eonfitirrgantuii meatus ne tumefeant fpiri» tus , impedimentum fit in tranfitum fpiri- ‘timm, & ita vires mcmbri,ad quod'debefet venire ipiritus ifri, vitiantur 'iam habms cifufatii , qua pofiant impediri’ lpiricus ,& er conlequenti vires debilitari i ex quibus habetis diftinftam ' methodum reficiendi humorem, quia feaflumitur ab tegritudine. diximus primo confiderandum vtrum vires vniiis generis , vel plurium fintafFecT:£e,& cum deuenerimus ad vnum genus ipecies difiinguere debcmlls, dt-videt'e,an vna, vel dus.vel tres fint afferar, & vbi cottfideraue- rifnus quot gen'eraj& quot fpecicslefefucr tintjtunc occurremus. Modus autem occur rendi
r R Ah 'A T- I o, itj
^eftdicx caufafefionis cognofoiiur yfi Iselid fuerit, quia in aefc calidiori , vd frigidiori fit, vt vires non pbfiintinftaurari,quia alte¬ rat nimis, vel fufFoeat fua caliditatc, & facit fpiritus nimis difflare, vel aliam qualita* tem malani' habet fufFdcanrem , debet mul¬ tari acrem rideo tnediei optime confuluntj tfitoiubetlt a?gristvt aerempcrmutentjmoi- do cum'fari6fteiubean4poteft etiamjcfle io iftovqui furi^ger,vt Vires>fint debi{es,&fuf+ fbcatae ex rnuititndiiic humorq in corpore exiffientium ,quia faepe contingit, vt poft »- gritudinem corpora non fint bene purgata-, ideo vires non pofiTutic realTumi.imo recidi- niim plcrudq; faciuntrfi igitur fuerint vires fuffocatse Ob talenit caufam jdebetis euacua- fie mUltirttdinemi fcd qua arte /n particula,- ribtlS,cuHi de arte curatiua idqueraur,)dicc» m us.Si veto fterint la:fi cx datoifiutione&li ftanfiae,o portet videfe an ab aliquo cxtriii- feC6l«dantur,& fi aer fuerit, mutare aerem oportet, fi cibHs,& potus, vt&pe contingit, iis , qui credunt cito fe conualituros fi multum' comedunt , & tamen magis fulFo- cantur -vires , & periculum eft S: a;gro. vbi ergo feiueritis multitudinem cibi efi- fe cauiam ,- debetis prouidere ne tantuiri comedaat r fi vero fuerit- caula duia ali* mcncuni fit defei^um , iu quod, noa fttfficue
114 f:K At I A T l O.
■ fufficiat ad vires recuperandas» debent me¬ dici fupplerc alimentum , & hoc eft fan- guis , ideo oportet generare fanguinem., quomodo autem generatur ; non aliter quam ex cibis conuenientibus qui habent tres conditiones,debitam qualitatem, qua» titatcm,& debitum modum fubftajnti^.der bitam habebunt quantitaiein , fi ventricu? Ium corporis alendi non aggrauabunt , fi- gnum autem qtlbd non aggrauant eft , fi poftaflumptionem non percipitur graui- tas, quam n percipiet, nimium cibi alTum- pfit: quare minuere cibi quantitatcm,& tandem ad eam deiienire oportet , quam pofsit tolerare • quod fi non poteft tolerare quantitatem fuffi cientem: ad vires reficien¬ das, debetis partiri vices, U olFerrc fepe , & parumiprouidere tertio debetis vt cibi, dc- bicam fubttaiitiamhabeant,nec nimis craft fi, nec nimium folidi-fint , fed |acilc cpneo» quantur, &, optimi fint nutrimenti , & hpc modo reficietis ajgrum.&.fpiritus redibunt ad naturam propriam fi fuerint pauci, quo¬ niam minuuntur propter longitudinem «gritudinis , inedias» vigilias » & dolores, quospaflus eft^. quod, fi macilentus fit,3t carnem parraramihabeat,& yeluti aibrum fadtum fit corpuseiusi tunc debetis reftau- lare , vitare ne exerceatur ,, neque
motu
motu refoluatur, imo illiniatur cum re mo^ deratc vifcida , vt edor contineatur , quia cum fit paucus non indiget difflatione , Sc ita nutriatur , vt plus fit , quod continet, quam quod difflatur , & rcmluitur. fi vero fuerint defecla vires, quia fubftantia fpiri- tUum alteratur ab extrinfecis caufis, & ab acris cxcelTu, debetis excelTusremouere : fi fuerit .i cauia intrinfeca , ficut funthumo-r res vifcidi,& frigidi nimis, vt pituita: A fue¬ rit vifeidus, incidentibus ,& attenuantibus vtemur, ad digerendum, & concoquediim: ita tamen vt difflari non pefisint : fi fuerint frigidi , calefacientibus pnarmacis non ta¬ men refolucntibus,vt contemperentur vte- mini : fi fuerint humores putridi fine feb* prajparentur, vt euacuentur,& fi aderit feb. in declinatione euacuabitis , ne putridi ifti humores reddat fpiritus debiles,:efFiciantq; racidiuam : fi vero fuennt obflrudione vt fpiritus tranfirc non pofsit , ficut in obftrua ftiones mefaraicarum , vel. in quacunque alia parte , ratione quarum fpiritus , & ca« lor innatus non pofsit libere tranfire ad coAiones faciendas , & excitandum calo¬ rem naturalem membrorum , debetis ape¬ rire obftruftiones , ideo non malefaciunt medici poft ajgritudines, cura potiones ali- quas exhibent ad aperiendum. >& trochi-
ixff P R AE-F A T I 0.'
fcos , vt fnnt trochifci de rhabarbaro , dc abfinthio, de rofiss ijui prajter corrobora¬ tionem .membrorum' oblhudiones etiam aperiant, & ex tali apertiorte, calor innatuj,- & humores.di'finbuendi ad alimetum cor-, poris pofsintdibere diltribui ,.cum calore & fpiritu, & hac arte pEocedcr« debetis , cum vultis aliquem reficere qiir fuit xgrotans,^ confiderare , & procedere fecundum varias caufas debilitatis . & ita videtis , quod ars reficienda fanitatis non eli contemnendas & maxima pars eft,& hoc quatum ad tuen¬ dam fanitatem attinet ,&eam partem qu* reafiumptiua dicitur, ^us eft quarta pars in ordine , & ita iam omnes quattior partes tuendx fanitatis funt declaratat in vniuer- fali, vt fi ad particularia volueritis accede¬ re ex fundamento ifto, facillimum vobis fit. Reftat vltima pars, quam curatiuam appel lamus in qua veriantur omnes medici, cura propter morbos vocantur , raro autem , vt conferuent , vel prasieruent , vd corrigant^ velreairumant,im6 cnmfunt rcalTumendi nihil deterius illis occurrere poteft , quam medicus, tum propter auaritiams tum quia credunt cum vident medicos , fe sgrotos e£le.in hac igitur perfuadeo vos vt exercea¬ mini, non neglcdla prima, qute eft ars tuen» daefanitatis quoniam vna eft mcnfuraal- terius,
f K ae 'f a-t X ri7
terius.ad parte igitur curatiua accedamus, i In primis; fciendum jeft quod differt ar& curatiua, ab ca quae fanitatemituetur, quia ars tuendae fanitatis vult c6.1eruare,fiue do- feriiet , fiue praefcruetjfiue corroboret, liue reaflumat, curatiua vcrp habet altum fco- pum, videlicet vt fanitateni acquirat.hoc liabito,videamus quo pafto,di qua aite, & methodo fit procedendum, ad inueniedam arter» curatiuam- v,£ habeatis omnia funda¬ menta, & verum habitum aflequi jpofsitisi & certe ab eo incipiemus, a quo piincipiu capiut omnes racthodi a naturaifcilicetrei. fi quis ergo pcrcudlarctur a vobisvquid f.C- fet initium, diceretis,naturarei,&icirau:s’ab ea efle incipiendum ,{ed quid fit(diccret.aliT quis) in huiufmodi arte curatiua ignoro, fcdiara initium videamus , quod volumus facere in hac parte, nonne dicimus quod vo¬ lumus fanitatem amiffam acquirere ?,Ha;c igitur funt duo steqUifitioAfanitasamiiTa:, acquiiitio enim eft vna res, fanitas alia,fivo lumus acquirere fanitatem , oportebit fcire, quid fit ipfa fanitas amifla, & in quo confir ftat,& ita du? nafcfitur partes; pnma opor¬ tet fcircqd fanitas,& in quo c6fiftat.fecuda quomodo fit acquirenda , & h?c duo verba eiiut c6fiderada,q multa parturiunt.fanitas ergo amiflasuihil aliud :eft, ‘qua faoiratis pri ; q Uatio»
llt F X AI P A T I O.
u.-itio , ergo oppofiu eft habitui fanitatis* &-ita iam inucnimus fuutn opj)ofitum ha¬ bitum efle fanitatis : Icd quid ham eftifte habitus l ndnne pofuitnus ipium in qua^ dam jequalitateJergo priuatio fanitatis eft in quadam ina:qualitate , habitum autem fanitatis, qua; insequalitateeft, ndnne dixi¬ mus efle fecundum numerum compofitio- num?numerum autem compofitionum in* uenimus efle triplicem , vna eriteompofi- ] tio temperatura in membris fimilaribus, fecundaex fimilaribus , in compofitis, ter¬ tia in vnitate partium , ergo tot erunt in- j a;qualitatis ^ejnera, corrcfpondeniia aequa- j litatibus.Et lanitatis amifsio, & haec priua- tio inuenitur in triplici genere inaequalita¬ tum exiftentium in corpore. Sed hic dice¬ ret aliquis in quo difFert inaequalitas hsc ab aliis inaequalitatibus, quas docuifti , vbi loquebaris de inaequalitate in parte prae- ieruatiua,& cbrreftiuaJdifFercntia maxima eft inter Ttrafque inaequalitates , illa enim qua; attinet ad prsferuationem eft in fieri,
& eft motus alterationis , quae non confe- quitur terminum, nec formam, hoc autem tantum pertinet ad praeferuationem , cius enim munus eft praelcruare a cafii, cum de¬ cidit, decidit enim in internperamramifed Ron adhuc cccidit, fed tendit ad terminiro, prsfcruat
praefatio. 119 prjefemator autem accedit , & ne cadat prouidet , Sed ina:qualitas noftra non eft in fieri : fed in fafto eilcieft enim inaequalitas ha”C,quam morbum appellamus, res fafta, non fiens , & eft terminus acquifitus in- »qualitatis , liuc oculis cernitis^ in partium ftrudtura , fed antequam vlterius proceda¬ mus , remoneamus aliam- difficultatem a mentibus noftr is dicet aliquis video mul» tas aegritudines qua: continue fiunt ficut inflammatio pleuritis, & tame morbus eft,, febres etiam nbnne continue fiunt ? vlcera. quoq; & omnia fere genera aegritudinum, quid igitur dicis morbu eflc iii; fado efle? refpondeo, Heterogenorui & liomogeneorfi funt diuerCe generation^es , heterogenea, qu^e habentpartesdjfsimilaresita fiunt, vt cum fada fint , non amplius fieri ppfsint,. verbi gratia cum manus fit , eft in fieri cum vero eft fada babctforma Tuam ,,nec am¬ plius fieri poteft. ita brachium , & reliquje partes , qux funt heterogeneae , cum, funt, non generantur amplius: fed hemogenea funt vnius na tura:, & vna quaelibet pars fem pcridcm nomen; habet ,cumfuo toto, ifta quando generantur funt, & continue etiam generantur , exempli gratia caro continue generatur, & genita elt.fanguis etiam con¬ tinue , & aqua , funt & generantur , & cum h morbus
tlQ ? R, AE F A T I 04
morbus fit res homogenea, non habet par¬ tem fadam,& partem futuram: quia mor¬ bum dicimus. Nonnulla hic deiuntquca nobis haftenus haberi non potuerunt.
, Ars curatiua habet tres res pra:ter natu- 1 rales cofiderandas .a curatore, caufara,mor-, i bum,& fymptoma, quibus tribus igno= ratis non poterimus curare : quia omnis, cognitio oritur a natura rei , nam natu» ra rei indicat nobis totam fanitatem. Ver- ; fabamur enim fupra circa illa prima, id eft caufam, morbos, & fymptomata, qua: non j funt ignoranda, fi volumus curare . femper; j enim oportet nofcere primam caufam, qu? fit caufa, qUeE faci t , quod eiFieitur , & quid fit : nos confideram us c.aufas in generali , &; '
quia multi dixerunt me interloquendum [ incidifle io mentionem illarum , nec cxpli^ i cuifle, licet omnia de illis difta fint, iterum tamen edifleram. Dicimus caufas in arte illa efleficut in aliis quatuor, fcilicet fina¬ lem, efficientem, m.aterialem,& formalem, duas extrinleca;, duas alias intrinfeca:, dein¬ de diciujms caufam finalem non eflern .art tc medccinx , & ratio eft : quia efficiens in , qualitate malum, non agit naturaliter in morbo , fcd per accidens agit , & coafte, bene omnes alia: caufe funt m arte , & per cas fumus curatores , fi tamen finis capia- i
^ R. AE K A T I O. IM-
tar pro vltimo rei ,lic poteft haberi finis a medico : fed fic finis lumptus , vt vlti- mum rei , non eft amplius caufa , fed cau- fe efficientes in genere funt , qtix alterant, deduceres corpus ab squalitate ad insqua litatem , vel funt efficientes , qua: tamen occurrunt corpori ad intra , (repetam vt habeamus , qus diximus fupra recte, )cau- fie igitur efficietes ad intra funtficut cibus, potus . medicamenta, & omnia fimilia in¬ debite fumpta , qus faciunt morbum in corpore , vt fi quis afluroat medicamen¬ tum, vel cibum, quem no debet fumere, vel in tempore non debito,vel in maiori qua- titatc', cibus ille habet generare morbos intra corpus, idem dicimus de potu indebi¬ te fumpto, 3> faciat morbum in corpore, qui peccat in tribus, aut qus-litate, aut qua titate,aut fubftantia.caufa: efficientes, qua?- tantum exterius occurrunt corpori funt,vc balnea , fridtiones, & fimilia, ifta deducunt corpus ad insqualitatem , & caufant mor¬ bos in corpore , & tamen extra accidunt, alis funt caufe efficientes , qus & extra,
& intra accidunt, ficuti eft prscipue aer, qui fecundum variam eius naturam alte¬ rat, & extra & intra , & fic fecundum eius mutatione fiunt in corpore mult? insqua- Iitates>qu^ deinde mutatur in morbos, alis h 2. deinde
141 PRAEFATIO,
deinde funt caufae quae nec intra , nec extra aducniunt, & fantaffeftns animi, ira vmo- tiones, coitus, & etia nimius fomnus,& vi- siiia . iftae funt cauls qua; caufint inasqua- fitatefn in corporetq^uia funt partim intra, & partim extra , & nc ifta funt omnia quae habentur in genere caufarum, quaecaufant morbos , quae a Gra;cis dicuntur procatar» ticae , a nobis autem primiriuae.Sunt etiam aliae caufie efficientes morbos , & funt cau- Ik materiales , quarum vna dicitur mate¬ ria in qUa,alia dicitur materia ex qua, ma¬ teria ex qua eftficut funt humores varij, qui generantur in corpore. Ex quibus de¬ inde fiunt morbi , feciidum difpofitionem, vel qualitatem peccantem, vel quantitate, vel propter putredinem ex qua funt quali¬ tates interminata; , & dicimus quod certo gradu exiftunt in corpore ex quibus gene¬ ratur morbus, & funt quide materia : qui* Plato in Philebo inquit, quod omnia cor¬ porea fnnt mixta ex finito , prteter primum ens , & addunt philofophi naturales funt mixta ex potentia, &aftu: habent igitur ifti formas interminatas, deinde terminan* tur , & fit morbus , materia vero in qua, funt membra recipientia morbos, & indif* politiones, & fecundum diuerfitatem iftius, morbi etiam funt varij, ac diuerfi,&huiuf+ modi
>• R' AB F A T 10, llj
modi matciriaj iic fehabent.de his autem in particulari dicemus, forma autem in gene¬ re morbi eft vltimum ad quod peruenit in- «qual itas , & eft etiam diftolitio fada im¬ pediens ipfas operationes,hoc facit ipfa for ma. diximus etiam qu6d finis, vt eft caufai non cOnfideratur ab artifice medico , fed mittamus iam caufas iftas : quia qmequid diximus hucufque in prajlenti le<ftione,eft refiduum leftionis fuperioris. quamobrem ad id quod reliquum eft accedamus , tria funt propofita fcitu neceflaria curatori, pri mum funt eaufe efficientes in genere, fecun db morbi , & de his loquendo heri non di¬ ximus , tertio fiint fymptomatai inuenia'- mus modo primum , quod eft propofitum» id eft materiam morbi , deinde pergamus dicere de eius natura. Certe claru eft quod morbus opponitur fanitati , & eft inter ipfos eadem proportio, quas eft priuatio-.' nis ad habitum ,nam fanitas nihil aliud eft quam ipie habitus , morbus autem eft pri- uatio ipfius fanitatis , ergo opponuntur in qualitate.Diximus fupri quod triplex erat genus injequalitatis . ihasqUalitas qua: eft In temperamentis eft duplex , ficut duplex genus temperatufarumjvna per elftntiami alia per confluxiim , per effentiam habe¬ tur per duiifionem^ iemcet qhod funt tan-* ft 3 tum
114 p *. AE f A T t O.
tum nouem, vna dicitur efle mere jcqualisj quia ftat fine exceflu aliquo , aliae oho di¬ cuntur inaequales , quoniam vna qualitas fuperat alia , vel du« iunftae fimul fuperant alias duasjVt videbimus. & fic fiut quatuor inaequales fimplices , & quatuor compofi- tae , quae dicuatur inaequales refpcdlu pri¬ mae, quae eft mere aequalis,tame in fe etjam iftat o£lo funt aequales , circa hanc partem curatiuam habemus confiderare inaequali¬ tatem tantum , non de aequalitatibus, ergo «qualitas nullo modo poteft tlle morbus, fed insqualitas dicitur clTc morbus , at «qualitas dicitur efle ipfametfanitas. Dice retquis quomodo dicuntur inxqualitates in ifta parte curatiua,§(: in pr«feruatiua?di- co quod 4lio modo confideramus in«qua- litatem hic,& aho modo ibi, nam ibi fum* f fimus in«qualitates , vtfunt in viaad U- pfiim,dc ita non lunt morbi, hic tantum confidcrat«funt,vt termini indifpofi- tioncspr«ter naturam , vt in«qualitas ca¬ lidi & ficci eft in«qualitas pr«ter naturam, in toto genere, & de his nunc dicimus, & IxHiiifmodi insqualitates funt tatum odio, nec pjures,nec pauciores , quoniam alio modo non pofltint torobinan plurcs.fi vo¬ lumus has habere, oportet carum naturam «ognofccrc , qua cognita poterimus deiq- dccur
praefatio. 115 Je curare . oportet ergo lubere caiifas cau- ferum, poteft enim fieri caliditas in corpo¬ re augmento per quantitatem , vel quali¬ tatem, & noH eft alia diuifio circa ha:c,quae faciunt calorem in corpore, nifi quod au¬ getur, vel quantitate, vel qualitate, fi quan¬ titate augetur, vel augetur fubftantia , vel mifcetur caliditas cu aliquo extraneo ma¬ gis calido, & fic augetur calor magis . ergo augetur calor in corpore, quandoq; etiam fubftantia ab alimento, a cibo, potu, & ab attraiftionc : quia materia auget fubftan- tiam , huiufmodi omnes quantitates poC- funt augeri fubftantifice, ideo medicus cu¬ raturus, hoc cognofeere debet augmentum quompdo fuit, & quod fiunt iftx* fuffoca- tiones caloris , etiam in quibus funt habi¬ tus athletaru.dicebamusi quod etiam fufFo- catur calor propter,- mniiam fubftantiain caldris,crgoaugmentii huiufmodi auftum per fubftantiameft' habendum a curatore, vcl quandoque augetur quantitas mixtio» ne alicuius caloris extranei magis calidi iti corporc,vt accidit de hu moribus puttefcc- tibus in corpore humano, qui humores pu¬ tridi in corpore mixti cum Ipiritibus gene¬ rant calprem putridiijii, ex quo deinde fif t febres putrid^jVt dicemus fuo loco,de dilfc rentia febrili, poteft etiam caliditas augeri h 4 fecucd .
fecundum qualitate multis modis , & qubt modis ? vel augetur qualitas cum calor contrahitur ,& vnitur , vel cum. trahitur in angufta loca tunc augetur valde inaequali» tas , vt fit apud Germanos in fuis cellulis, vel cameris , quotiefeunque obturantur meatus loci illius , vbi adfit magnus ca¬ lor, tunc magis augetur inaequalitas quia conftringitur in feipfo , nam fi talis calor ellet in loco amplo , vtputa lub acre , dif¬ flaretur difperderet fe, vt fi in aere ma¬
gnus ignis eflet, & augeretur , non ita cale» faceret ille ignis aerem : fed fi ignis eft in loco angufto,& obturato, bene calefaceret, & lic augebitur calor in qualitate, augetur etiam calor in qualitate qu.tndo approxi¬ mantur corpori calida, aut approximamus extrinfeca, vtfunt balnea calida, qua? ca¬ lefaciunt valde , & augetur calor , fic etiam calida ad intra augent calorem in qualita¬ te, etia fi flemus fub fble,& fic ratione ha- , rum caufarnm augetur calor in corpore fecundum qualitatem , augetur etiam ad¬ huc in corpore per calida ad intusfumpta, vt fi medicin? fum untur habentes qualita¬ tem calidam ,&ifta qualitas calorisdonge differt ab ea mifcelk vapor,um putrido- rumin quantitate: quia ifta- caliditas aiw getuftaritum,^: non putrefacit corpus, illa
PRAEFATIO. 117
vei-o caliditas iri quantitate cum mixtione • vaporum putridorum auget , & putrefacit corpus, & fiunt febr. putrida;, tertio etiam motus magnus ell caufa quod calor augea¬ tur , quia excitatur .t motu magno , patet •in exercitationibus , fi quis valde laboret, -fit fudofcxtra corpus: quia excitatur ca¬ lor ab exercitio, & fic fit multus calor in ■qualitate , 'excitatur enim ;{ecundtirii qua- Jitatera , & vidiftis iam quot modis , dein¬ de quomrfdo augentur in: quantitate cum fubnantia,& fine, fubftatia, & cum mixtio¬ ne vaporum putridorum .iftsfunt omnes caufe feiend? a curatore, vt fciat quomodo calor augeatur , &quomodo.fiantina;qua- litates'iri corpore, fiint etiam .corpora ca- Jida in quibus fiunt injequaiitafes ex cau- .fis.fupcrius diftis , fcilicet a calidi tate fe¬ cundum quailitaimi velquantitatem,. Sed caufa; frigorisXunt quae inducunt inaequa» litatem in corpore calido ,& frigiditas fic facitmorbu , & iftae caufe funt penitus op» poficae.fiunt enim vel tollendo caliditatcm a corpore, quomodo per frigiditatem, tol¬ litur ? quia fit refolutio . fecf qUorriodo fu refolutio ? fit cxficcando fubftantiam pro¬ pter defedlu alimenti, quomodo deficit alfe mentum ? quia deficit fanguis , vel propter inediam longam fit refeludo , Sc fic deficit h S fenguisi
11 8 P R AE » A T 1 0.
fanguis , ifta exiccant calorem naturalem immoderate, ideo fit in eo refolutio. Etiam motiones animi caiifant refolutionem ca¬ loris, vt cft ira, nimia: euacuationes , & prascipue coitus ,c^ui habet refoluere fpi- ritusjinationes quoque.& hjec omnia prae¬ ter naturam funt caufe , ex quibus deper¬ ditur calor naturalis , ad quam refolutio¬ nem deficit alimentum , ergo.& fanguis: fi fanguis deficit , nihil amplius remanet de calore , ergo corpus frigefeit , & fic fit in- «qualitas ergo & morbus , fic etiam fi cor¬ pus fumat cibum frigidum, refoluitur a» lor in corpore , poftea etiam laxitas habet re&luere calorem, nam vbi eft locus rarus in quo fit aer apertus , & pofiit difflari , lo¬ cus ille fiet frigidus, fic ert dicere de calbre naturali in corpore, fi corpus fuerit rarum, vt accidit in longis aegritudinib us difflatur calor, & corpusint frigidum , & fic insequar litas producitur in eo,crgo& morbus, la¬ xitas ergo eft caufa quod refoluitur calor naturalis in corpore , aliquando etiam fit refolutiorcaloris a malo vlii, vt aisalncofri gido.ifta cft prima caufa qua: inducit frigir ditatem , quando quantitas caloris minui» tur per rcmlutionem quando fit frigiditas perfufFocationem calonis; fit quando im¬ peditur motus caloris , nepoisiteuentari, tunc
y^AIFATIO. Iiy
tunc fufFocaiur ipfe calor, & cius fubftatia,
& fit frigiditas intenfa,vt accidit in fomno niniis longo, cuin foinnus logus faciat fri¬ giditatem:^ uia habet ligare calorcm,& ni¬ mia <juies,vel animi, vel corporis,& reten¬ tio excrementorum, & conftipatio vaporu, omnes i&x caufehabent fuffocare calore, ac li ittclufus cllct in cubiculo, deinde fuffo- careturex fubita attionc maierise aduenica tis fubito,acrcpentc,per caufamad extra, vta cibo,vel potu, vel ab aliqua caiifa in¬ terna, vta fudoribus.iam dixi quomodo in= ducatur frigiditas in corpore ad refolutio» jiem caloris, & fit in3f:qualitas,& fic oritur niorbus,modo dicamus quomodo fiat fri¬ giditas in corpore,alio modo fit frigiditas in corpore, per alterationem caloris, vel a caufa exteriori , vt ab acre nimis frigido, veLa.caufa interna, vt funt medicamenta frigida,vtcft opium, mandragora, & fopo- r,ifera multa,& eaucatis ne habeatis fono* riferum propter appetitum, quia multi im- iufmodiibporiferis vtuntur,& infrigidant multum, ideo decipiuntur non confideran- tes qualitates eorum.cum ergo ab his in¬ ducatur, frigiditas, ddeo caueatis , deinde funt multa cibaria' qux inducunt, frigi» ditatem;, vt cft laifuca , portulaca j & nimia acida , quia alterant calorem , & fic^te
130 T> B. AE T Atio.
fic alterando calorem inducitur frigiditSs in corpore,ergo & inaequalitas.caufe vero facientes ficcitatcm <juas funt?funtvt refo- lutiohumidi, fit autem talis humidi refo- lutib,vel a putredine, vel quando deficit ali jtienium in corpore, quia exficcatur cor¬ pus, tunc deficiente alimento, quod eft fan- • guis,ve} propter defedtum potus,iftaeft re folutio humidi quia peccat alime tum.alio etiam modo propter caufam aducnientetri extrafitficcitasjVtquando Calor multus eft extra refoluendo humiditatem per acci¬ dens, ficuti funt balnea in quibus eft exfic- candi vis, motus quoq; animi, & corporis poflunt facere exliccationem , & refolue- re hiimiditates.omnia ifta habent exficca- re,pra;terea omnia quas funtficcaTefoluunt hunaiditatem. ha: funt caufe qua: ficcita- tem inducunt, ergo & injequalitatem,& fic fit motus,caufie vero qua: faciunt humidi¬ tatem funt, vt retentio humidi , fubftantia hume£tans,humiditas excrcmetoru.oriun- tur ifta propter nimium ocium, & propter nimium ibmnum, praeterea omnia extrin- ieca retenta pra;ter naturam faciunt cor¬ pus h umidum, propter adiedionem fub- ftanti£e,& qualitatis , vt quando exterius corpus verfatur in aere frigido, & balneum tepidum hume^lat corpus , Si fic corpora
P K At V A T 1 O. 13I
httmedantur per qualitates ad extra.quK v^ro interius humeftant funt vt humeftan tia cibaria , medicamenta humida,humee ftatur autem corpus per fubftantiam hu» midi, quando nutritur corpus' ex hum»do. illae funt omnes caufe quibus corpus fiat calidius , frigidius , ficcius, & bumidius,& aliae non funt caufe nili illae.ex complexi» bus caufarum habemus complexiones af= fecluum,fi fumas modo alias caufas fimul impii catas,vel caliditatis , vel frigiditatis, vel humiditatis , vel-ficcitatis , etiam aliae erunt duae caufie implicatae fimul, quae fu- perabuntur ab his,& fic fient etiam aliae quatuor inaequalitates in 'corpore, quae de¬ bent dici compolitae. habetis ergo omnes inaequalitates exillentes in corpore, & quot fint: £t vbicunq; erit inaequalitas in cor* pore prxter naturam, aut erit in parte cor¬ poris, aut ili toto corpore, & non poterit ellenifi vna illarum o6lo,quas fuperius di- ximus.dicet quis , quare dicis hocjnbnne omnia funt apud Galenum nota ? refpon- deo quod non ell quicsjuam noiii,fed funt Galeni omnia j quae dico, quia fi dicerem noua,eirem dignus rcprehenfionendeo fa¬ teor me dicere quje dicit Galenus,fedcla- re,& dillin6le,quae ab iplb difperfim poli¬ ta funtin fuis operibus^nihil aliud dixi nili • ■ i quod
PRAEFATIO.
quod ibi dicit Galenus difFufe, ideo ca ali¬ ter explico, &breuitcriftafint didta dein- ajqualitatibiis.
Sciendum eft autem quod quatuor funt internx virtutes vnicuiq; membro admi= niftrantes quarii prima eil attraftiua, fecun da retentiua, tertia vero alteratiua,& quar¬ ta expulfiua.quse omnes funt fubminiftran t€s,ergo Icire oportet eas refte,ftante hoc quod m omni merribro iint quatuor ifta: virtutes, & cum in corpore fint tot membra diiierfa habentia diuerfas temperaturas,&- facultates, alia; oriuntur ex his. bona;, alise vero malas.vt cum Iit plus de fauguine in membro aliquo,quam oporteat, & mem¬ brum illud Iit yalidum,ac robuftu,& mem¬ brum aliud fit debile, membrum quidem validum expellet illum fanguinem fuper* fluum , & illud membrum debile recipiet illum, qui eft fadus cxcrementum.quteda- etiam funt membra ita debilia, vt non pof- fint expellere illa excrementa recepta a me- bro forti, ad alia membra, & talia excreme-v ta multiplicantur,in his membris,& mem-i brafunt fa<fta vt excrementa expellantur,' nam aliqua excrementa fubtilia euacuan- tur per vrinam, alia magis fubtilia perfur dores expelluntur & vapores infenfibiles.cu vero corpus habet in ie excrementa, & Ya>?
PRAEFATIO. *3?
f» faifta ad hoc,vt expellantur, & euacuent corpus, & non faciunt hoc fatis , quia non expellunt propter fui debilitatem, vel ali¬ quod membrum repetitur ad quod omnia excrementa expelluntur ii membris forti¬ bus, contingit haede caiifa,vtfiant fluxio¬ nes in corpore, qua; dicuntur intemperatu- rx per affluxum,& fic fi debent ifta: fluxio¬ nes fieri, oportet quod fit membrum valia dum quod expellat, & quod fit membrum debile quod recipiat tale cxcrementu,quod ab eo alibi trafmittitur,poft modum fi hu- iufmodi influxio fieri debet opus eft viis per quas deducantur htec excrementa ad cxtra.quatuor ergofunt requifita, primum oportet quod fit membrum forte, deinde quod fit materia excremetofa.deinde quod fit membrum debile. Vltimo quod fic via apta per quam exeat tale excrcmentu.Qui* bus flantibus quatuor fieri poterit influ* xio,& ifta quatuor deferuiunt omnibus flu xionibus,& aifeciibus.Accidit aute quanr doq;,qu6d fluxionesfint incurabiles:&hoc fit quando aliquod membrqm fit ita debi¬ le quod non foliim habeat recipere cxcrc= mentum ab alio membro valido,fed etiam, quod non pofsit concoquere alimentuia adiiluddelatum,crgoin eo redundant ex¬ crementa per cruditatem fadamuoniam fi iflud
134 P. R. AE F A T r o.
iftud membrum nihil operari poteft,ergp in eo caufabitur influxio qua; vix poterit curari, & hoc multotiens accidit in; illis, in quibus oriutur deftillationes,quaj -quidem; deinde habent caufare mortem'. Hiec fint fatis difta pro hac rc.habetis. igitur omnes morbos fadlos in temperametis.Qtu mor' bi in complexionibus fine materia funt ofto,fafti etiam per affluxum funt , odo, ergo in. totum funt fexdecim, omnia ergo funt dida. Hucufq; dixi vnum. genus, re¬ flant modo, duo genera declaranda , qua:- breuiter expediam. In compofitione qui fint lapfus,diximus in de prseferuatiua par* te, nec in toto ifto loco habemus multum curare ina;qualitates,qus funt in compo» fitione,fed confiderare debemus de in^qua- Jitatibus quse pertinent ad hanc partem cu* ratiuam,ideo non multum dicam de illis: quia ea ad chirurgicos pertinent, licet ali¬ quo modo etiam ad pliyficos,ficuti cura¬ tio obftrudipnum , qus a phyfico curari debent . diximus enim ibi qui efient Ia» pfus , & afsignauimus eorum caunis,& in cauitatibus,& in meatibus, in quibus fiunt obflrudiones. Dimittamus pro nunc quae funtneceflaria pro ipfa cortipofitione.
Quantum autem ad tertui genus, quod dicuur, Solutio continui , duas habet cau- • t ' fasex
praefatio. 135
fas.cxtrinfccam, & intrinfecana.extrinfeca Lbet omnes caufas, quas fieri poflunt ab extra, vel c6cidere,vel im pellere, cu i% caq fefint violet? foluere pbfluntcotjnuitate,
Sc cotiguitatem membrorB. Q^ntu vero ad caulas intrinfecas euenieotes,funt y t liur mor peccans,vel alterans ex quibus fiunt inflammationes,quce funt propter malana materis multitudinem , ex qua deinde fit dilIblutio,ex qua deinde fit acrimonia, vel in cute trafiens fit morbus formicans -Qua- doq; fit etiam quod multitudo illa mate- ris,& acrimonia reperiuntur fimul-& tunc generantur vlcera cum magna corrofione, qus nunquam fananturiquia ibi eft mul¬ titudo materis , & acrimonia corrodens, fiue in olTe fit,fiue in neruis, fiue in car¬ ne, & ifta attinent ad particularia docu¬ menta , de quibus in fecundo -huius tra- ftatur.
Tertium quod confiderandum eft funt proprietates,& alFctius morborum fcilicet fymptomata ipfa.dicebamus fuperius ofte dendo quomodo lymptomata oriuntur ab operibus }sfis,& in tumoribus, & dolori» bus ,cum operationes prster naturam cor- refpondeant operationibus naturalibus.fu» perius diximus operationum genera efic tria,& diximus de eorum operibus fecun»
_ . i dumi
13 ^ ? R AB F A T I O.
dum naturam, quas fi fciemus habebimui &fuas oppofitas operationes, qu^ funt pr?- ter naturam.Quantnm vero ad caufas quas conferunt ad cognitionem operationis Ijc- ik, aliae funt immediata; , ficut funt mor- bi,qui faciunt Ia;fas operationes^di morbi fiunt a caufis vt diximus.qubd morbi fifiti caufis,qui deinde morbi faciunt operatio¬ nes ]a;fas,crgb morbi erunt caufe imme¬ diata kfariim operationum , quoniam in* ter, operationes, & caufas , cadit morbus ipfe.habetis ergo omnia facientia ad pr£B- ternaturalia ,fi enim volumus facere ianita- tem bportet habere omnia ifta neceflario. Vbi ftatfanitasamjfla,qu£e funt tria vt di¬ ximus, cau& morborum,& morbi ipfi,& fymptomataoportet modo habere genera huiufmodi.
Yt doceamus quomodo varienturagri- tudines in gcnere,dcindc dicamus de his in particulari,& videbitis quantum erit -vti- lis ifta methodus vobis tradita. His co* gnitis oportet habere modum, quo pofsi- rausad cognitionem curationis accedere. Si volumus fcire talem modum, oportet fci regnaturam rei, & hoc videre poteritis per refolutionis rationcm,vt fuperius diftum eft,necefle cft ergo fcire naturam morbi, quam habere nunquam poterimus, nifictia r babea
PRAEFATI 13 7
kabeaturfanitas,qux eft squalitas ipfa, er¬ go squalitas cft habenda, & cum squalita¬ tes muitslint,ofortet videre quot fint,cx quibus oriuntur operationes , ergo opera¬ tiones habencte funt,qusoTi untur a com- pofirionibns,qiise compofitiones tres funt, ex quibus fiunt tres, aequalitates , quas ha¬ bere nonpoffumus.nifiper ipfam coinpo- fitionem id eft per tepeEaturam,qua; tem¬ peratura habetur per fimilaHa,quae fitnila- ria habetur per membra di (similaria Jdeo non poJflTumus cognofeere Cinitatem,& te- peraturam nifi.priuscognitis bis omnibus, cognoftimus, igitur operationes corporis incipiendo a temperatura, per quam veni¬ mus ad fimilares partes,deinde addifsimi- Jaresydeinde ad membra particularia, ciwn fuisoperibus^qucefimtper xquali-
tatem.Habitis iftis,habetis etiam quot finc intequali tates priEter naturam cura fuis cau fisyergo ifta funt necciraria ad curationis partem- Videatis ergo art ifte difeurfus fit prarter naturam.,nam multi dicant me do* cerc attinetia pirti thcor.eticaj,&n5 prafti- ,cae,dico quod hac non pertinent praicipue ad theoreticam,quia fi docere theoretice, dixiflem omnia pertinentia ad tbebreti- £a,di.co igitur quod fi volumus curareyboc facete non pofiuraus nifi habeamus natu* i 1 rx^no)
13 8 J R. A E F A T t 0.
rae notitiam, co quia omnis medicatio ori» tura natura rei,& hoc non tanttim eftne- celTarium in hac arte,fed in omnibus arti* bus,& cum ars fit habitus Cum ratione fa* di:inus,vl docuit Philofophus ethicoru fex- toifi volumus hanc artem curatiuam afle* qui, oportet prius rationem habere de ea, quia fi aliter,non fieret cum ratione indica* tio,nam fi natura rei habebitur in vniuer- fali,fic etiam habebitur indicatio,fi autem natura rei habebitur in particulari, fimili- ter erit .indicatio ipfius , & quanto magis cognitio natura: rei erit in particulari,tan* to etiam magis erit indicatio in particu- Iari,cum aftio fiet circa particularia:fi prif- femus habere indicationem particularium, magna eflet dementia ea relinquere, & am- ple& vniucrfalia,cum omnis noftra' inten* tio fit vt fanetur indiuiduu. Si pollemus fa¬ cere hoc , nunquam vniuerfalia confidera* remu^, fi particularia curare poflemus fine vniuerfalibus:fedhocnon poflumus face- re,cum ars fit habitus cum ratione , ergo •oportet prius fcire vniucrfaiia,tum etiam quia proprietates, & pafsiones,& lympto= mata funt infinita, & de infinito nulla fit fcientia:ergo non pollemus illa habere,nifi lub -modo vniuerfali , quod quidem vni* uerfale omnia ampleditur;quia aliterficu* ramus
praefatio. ■ ^5S‘ lamus particularia oportet cafu ea cura^ re,&n6 ratione:& ideo antiqui omnes bo¬ ni medici,quprum vnus fuit Hippocrates circa Tniuerfalia verfati funt in curando, & hoc vt redigerent artem cum ratione ad .particularia,cum quis ergo cognofeit vni- uerfale ftare cum particularibus, tunc fciet artem ipCam in particulari approximare,' etiam ad gradum, qua: curatio melior eft, quam quae curat tantum particulare.Ideo in hac nolira methodo videbitis quomof do procede;mus,& lic euadetis cito medici perfedi. Incipiamus modo exequi,quod liimus pertradtaturi,cum cognofeimus vni uerlal ia in arte ftare cum particularibus in- ,digemus natura rei, qu£ eUmultiplex. ' Incipiamus igitur diftingucrc,na mor¬ bi omnes habentur per fuas caufas,cum' fuis cfFeftibus , primo funt cognofeenda: ca;ufae,deinde affedus , poftea operationes, ex quibus etiam habetis multa diixinfta, quibus cognitis cpgnofcetis tunc perfecte naturam iingularium , ergo habere opor¬ tet per naturam ipfam caufas , deinde efr feftus & operationes , quibus habitis,
- Notandum quod quinque funt indica¬ tiones requil)ta: ai niorbi naturam ha= bendam, Qj^d fit ergo agendum confi- derandum^primbiQ^antum agendum , i 3 Quo
14® P R AE ^ A T t 6.
Qromtxlo/Vbi) Et Quando. Hg;c fcilicet crgoferuantur in ommlSus artibus.oportct modo omnia ifta diuidere,& quomodo fa- nitas fit acquirenda videre. Dilcurramus in Eoe per caufas formales,& efficientesjdeiri- deperefFedus . caufse cfFicicntes funt , qua: funt extra rem componentes & facientes rem, tamen non funt partes ipfius rei , neq; effeftus : ftd tantum mnt caufe , quod fiat illi effectus .cum igitur ita fit , polfunt efie cffeftus,&finon fit caufa, & ftet effeftus cum deuenit ad fuum terminum , fi autem efferius non fit fine caufa , recedente caufa deftruitur effeftus etiamtfed morbus eft res fadta , ita quod fiat fine fuo effeftu caufa: cfFidcntis , ex quo itafe habet vt fadusfir, & non amplius efficiatur. Nofquatrimus caufamnon vt tollamus morbum :fed ne augeatur, curamus ergo vt alleuictur mor« bus : indicat caufa quid agendum fit, & eft praecipua hxc in parte pra:feruatiua , nam in parte ifta curatiua curamus morbUm* & non praefer uaraus, eo quia iftarum partium fcilicet praeferuatiu2e,& curatiu? opera val-^ dediilant : quia lapfus in cUratiua dicitur quando eft fadus , & non eft amplius ih fie- xirqxtiarara acquifiuit terminum fuum , & dicitur morbus, at lapfus in prieferuatiua dicitur quando eft in via ad morbum , id
y R A E r A T 1-0.' 14X
eft dum fit , & nondum eft , quem ef¬
ficiens poteft tollere : fed in curatiua lapfus tolli nequit > bene alleuiari poteft , & fic ta¬ lis indicatio eft habenda .-i prsferuatorC)Vt habetur a Galeno in thcrap- dicente a cau- fa (ftilicet efficiente) in prseferuatiuis eft indicatio,i& non in curatiuaJndicatio igi¬ tur in prxfcruatione eft a caufa, exemplum in febiiabetur febris putrida , ex qua fiunt vapores putridi >& cleuantur. quibus .elc,- uatispermifcentur cum fpiritibus , accedo ad a:grum , & dico eft tollenda feb. ipfa quando tollitur , curamus ne tunc «grum? an prteferuamus ? dico quod tunc praefer- uamus , & non curamus. Patitur febrem reger , ergo feb . eft tollenda , hoc eft prte* feriiatoris : ajuia praeferuator tunc remo» uet putredinem a ipiritibuS jVt inde putri¬ di humores expellantur , ideo tantum cu¬ lat caufam effi cientem, & non materialem propriam . C^d autem tantum prxfet- uetur a feb.illa , & non curetur , hinc pa¬ tet. Nam putredo tollitur cum aperienti¬ bus, & exliccantibus, qux faciant febreifi, ideo indicatio fumpta a caufa efficiente pertinet ad praeferuatorem . Ha:c fint di- d:a cie caufa efficiente, nam indicat tan¬ tum efficiens quid agendumfit , & tantum facit operationem fodantem ad prjefer» i 4 natorem*
uatoremlCaufas vero materiales ,■ quae nata fint 5 fuperius diximus , quse funt duplices. Alia enim dicitur materialis ex qua, alia in qua, taufe materiales ex quibus adhuc du¬ plices funt, aliae funt corporeae , alis incor¬ pores. corpores funt vt humores putridi ex quibus generantur febres. Incorpores vero dicuntur qualitates interminats^ fu* mentes deinde gradum,& terminum a for?- ma.ergo ad curatorem caufarum,qus cor¬ pores funt pertinent, cum fiat diuerfa& varia indicatio .i caulis, ex quibus caufs corppres faciunt indicationem curandi. Vt ifta febris debet remoueri . per qus debet rcmoucriSper euacuationem, & non per al- terationem ,fit apoftemain corpore. , pen- deat .1. materia calida , materia faciens hoc apoftema eft humor calidus , ergo debet cuacuari.-matcria ergo vel caula materialis corporea, ex qua(cum faciat raorbum)per- tinet ad curatorem ,& indicat euacuationc, caufa vero materialis ex qua,qus eft incor¬ porea ,qusnt non euacuationem , fed alte¬ ra tionem, vt eft in feb.hcdica , vbi eft ma¬ teria ex qua incorporea,id eft caliditas cum ficcitate , forma hsc eft caliditas illa qus putrefacit materiam, & ifta materia cum fit in potentia ad morbum, indicat alteratit^ nem, cum fitalterata caliditas, ergo qusrit iterat
alterationcm fcilicet frigefaftioncm , nar^ contraria contrariis curantur, cum ergo ex huiufmodi qualitate calefiat , debet curari cum fuo oppofito . Febres ergo putridai corporcse cum euacuatione curantur, qui? autem funt incorporea; , cum oppofitis alr terantibus. propterea patet quod caufa ef¬ ficiens, & omnis. caufa materialis ^ vel cor¬ porea , vel incorporea quid.agendumindi- cint, & fic in hoc ifta tria contrariantur* Differunt autem, quia caufa eflFiciens perti-- net ad pra;feruatorem , caufa autem mate¬ rialis, aut corporea , aut incorporea ad cu¬ ratorem attinet. Qute duae caulae materiar les inter fe etiam differunt, quia caufa ma¬ terialis corporea fibi vendicat cuacuatio- nera;, caufa autem incorporea quaerit vt alteretur. Haec oinnia poft paucos dies ex¬ ercebimus , & examinabimus circa aegro¬ tos, iam declarauimus materiam ex qua corpoream ,& incorpoream. Materia vero in qua. quid .eft?fubie£bum in quo confiftit morbus, vt fi fit cerebrum, vel hepar mem? brum in le continens mprbum, dicitur ma¬ teria in qua ,;&ifta non indicat nob^s quid agendum fit ,■ ficuti aliaf fupra, efficiens fcir licet & materia^ ex qua, indicat ifta qupf modo , & Vbi ^endumfit , ergo ifta duo dicunt., quomodo , & Vbi. dicat quis cum i 5 fitvna
i 44 >> AE f A T I 6.
fil vna res, & vna materia , qaare dicit duo? Dico quod varius eft modus confido-andi ifta duo , ideo habet indicationes varias: quia membrum eft confiderandum fecun* dum fuum fttum,& tunc facit vbi agedum, vel operandum ftfquia vbi membrum ent morbofum ibi erit operandtim , ideo fic eft confiderandum Vbi, fi vero confidero mem¬ brum ctiiusfit nsturse , indicatio ifta habet quomodo ficcurandum, vtfifit infiamma- tioin cerebro,veI in hepatc,longe aliter cu¬ ratur inflammatio in cerebro quam in he- pate,& ratio eft, quia fubiedhum vel mate¬ ria in qua,facit varias indicationes, Vbi & quomodo fit operandum, ergo duas dicit indicationes , vna ad fitura pertinet , iltera ad naturam, & operationem membri quo¬ modo fit operadum in membro, ifta omnia alias dicemus. Reliquum eft dicere defor¬ ma , fcilicet quse fit caufa formalis mixta, fcilicet terminus morbi vltimus, vt fi calidi tas & ficcitas in duobus gradibus fit facit feb.ephemeram. Hic requirutur duo calo¬ ris gradus.adfeb. vcrohefticam requirun¬ tur quatuor gradus caloris,fiunt eniiri varij termini fub caufa formali cum tamen o- mncsformsnuncupentU|| '
Caufa igitur formalis c6rporea,vetmcor porea iemper eft terminus ipfius morbi:
quia
r R. AE F A t 1 O. I4f quia terminus facit morbum efle , & in fa» ^ cfle,qu2e forma elHifpolitio fafta pra:* ter naturam, a qua fiunt operationes la:far, Vtfi fit fcb.putrida, calor ille ignoratur qui tunq; fit,vcl in duobus gradibus, vel in tri= bus,ab eo fiunt operationes vari^jfccudum fuos gradus, & ifta formalis caufa,vel cft in¬ corporea, vel eft corporea, vt dicitur de fe¬ bribus hed:icis,& de ephemeris , qu^ habet tantum materiam corpoream , cum certo gradu , tamen alius eft ephemers gradus, alius cft hcaicte, ratione quorum graduum diuerforum , alia dicitur heftica alia ephe- mera. Ephemeracnim habet tantum duos gradus caliditatis , heftica quatuor. Vna iftarum poteft tantum inflammare ipfos fpif itus, alia etiam membra , hoc volui di- xifle, quia ifti gradus , in his febribus funt diuerli,li diuerfiergo & eorum operationes erunt diuerfa:. ab hac aufa non habemus aliam indicationem nifi quatum agendum fit, & hoc fit ratione lapfus , debemus enim in hoc tantum occurrere cum contrariis, quantum fuerit iUelapfus,fiue magnus,fiue paruus fuerit , caufa ergo formalis indicat nobis quantum agiedum fit, cum igitur hoc ipfum non:igi5oj;emus , opus eft tamen me¬ dicamentorum qualitatem' determinare, quod eft omnium in arte nbftra difFicilli- mutn
14^ jraefatio. mum. Et fi hoc poflemus fcire , reliqua o- mnia in medicina eflent facillima, no enim .eft difficile procedere ad morbum in, aliis indicationibus , res tamen ifta dilFiciliseft, fi ergo poflemus limitare iftud quantum, omnia eflent facilia , fed non ppfluraus ac» quirere hoc,nifi cognofcamus formamifed nulla forma cognofci poteft, nifi per effer ctus,& per figna.ideo fcientia illa conic^tq- ralis efle di,citur,ergb non eft certa fcientia, Si enim vultis etia fcire gradus iftius quanr ti,oportet vt habeatis , quid fit famtas- Sed fanitas non poteft haberi nifi per formam indiuidui , & forma indiuidui non poteft haberi nifii per formam vniuerfilcnj , ergo forma vniuerfalis eft habenda , fi volumus habere indiuidua. cum autem particqlaria fint infinita , ergo & eorum forma: funtfiqr finita:, ergo per fp nop.poflant haberi, ideo neceflarium eft quod habeamus primo me¬ thodum vftiuerfalem , vt deinde ppfsimus applicare Vniuerlajia particularibus. Circa iftum curfum vniuerfalem laboraui huc- usq; , fplum yt docerem quomodo fint ap« plicanda vniuerfalia particuUribus , id eft Analogifmum quieftifyllpgifmus vniuer¬ falis. Id^eo in hoc facimus ?,nalpeifinps ap¬ plicando vniuetfalia particularibus • Dico ergo quod ars ifta folum eft, vt fciamus quaniit
P R AI F A T I O. 147
^uatltatcm remediorum metiri : quia tunc operari fciemus, fi non, ducitur sgrotus ad mortem • caufa ergo formalis eft illa, qua: dat totam indicationem quantum agen¬ dum fit,& fi no eflet talis indicatio in cau¬ fa formali ars ftoneflet longa , ergo caufa formalis ea eft, qua: facit artem longam, nanicosnita natura morbi , habemus fta* tim illam materialem qua: fit : fedhoc non fufFicit:fed oportet, vt feiamus metiri me¬ dicamenta quantum poflumus , etfi ad a« mufsim hoc nec difei , necfciri poisit , & ideo in hoc arsdicitur longa,& vita breuis. d caufisergo formalibus fumitur indicatio quantum agendum fit, & fic iam a nobis de omnibus daufis diihim eft, & quid indi¬ cant. de finali autem dico , quod non habe¬ tur in arte medica , & fupra rationem dixi, quare non confideratur a medico, caufa eft quoniarn caufa efficiens in arte ifta eft vio* lenta, & non naturalis, ergo nec finis confi* deratur:quia caufa finalis pr^fupponit effi= cientem, qute cum fit Violenta-, eft etiam mala,crgq nec finis hic confidera tur, confi¬ deratur ciFeftus quifunt neceffarij, fed qui funt ifti?funt humores , morbi, & fympto- mata qua:dam,'non omriia , & quandoque non femper , deinde tempus eft necefla- lium .habendi ergo funt ifti tres afieftus circa
148 PRAEfATIO. ,
circa curationem , cjiu habent indicationes (dilHncTias, deinde quare morbus fit longus, & malignus. Ita omnia malignitatem indi¬ cant, contr.ariam benignitati : deinde dolo¬ res neceflario funt fciendi, & fyincopse, & fi- milia, ifta omnia indicant, morbum , & quomodo agendurh fit , nam alio modo agimus vbi morbus eft malignus , alio Vbi benignus , alio modo Vbi fiintfymptoma- ta ,alio Vbi non funt. Qmintum vero ad motum morbi , nos confiderare debemus ipfum duplici modo . Aut confideramus motum in tempore, Aut confideramus mo¬ tum in alteratione. cum tempore quidem., vt quado.morbus vel cito , vel tarde termi,- natur,vcl quando ftatim mouetur, vel lente d principio. Quatidoquc autem confidera¬ mus motum morbi cum alteratione ,vt quando vel tarde , vel cito concoquitur, differt enim quia coftiones facit diuerfas, fedfinon fiant codiones, & fit tempus pro* pe, tunc non expedaraus, fed oportet cura,- re ipfum morbum. Ita motus mprbi funt, qui indicant quando agendum fit, vel non, iu mpto tempore , pro motu morbi, vcl pro alteratione,femper tempus cft habendum. Habetis ergo indicationem quid agendum ab efFicienti caufa , & a cauu materiali ex qua , vcl corporea , vcl incorporea . indica¬ tione!
P R AB F A T I :0. 149
tiones autem qaoniodo> & vbi habentur a materiali cau4 in qua ; jndicatio vero de quanto , lumitur i eauia niateriali , c,orpo«- rea vel incorporea. Tempus vero indicat quando fit agendum. Etfic fimt quinque indicationes neceflaris ad curatoremiSed quia reperiuntur indicationes magni mo¬ menti, Videndum eft vtrum pofiinvus age* re,nec ne. Hoc autem eft prudentis fignnm. Etfeiendum eft primum , num illud quod tentatkfit pofsibile,nam tunc debetis agee ie:fi vero irapofsibile nequaquam, quia eft magnum dedecus aggredi opus,&i}ludnon perficere, ergo oportet vt videamus quan¬ do fit agendum, vel quandoiion ,fi nos ha- buerimus indicationem fciemus tum age¬ re , tum etiam praedicere an pofsimus , vel non, alFcqui finem..tum etiam fciemus di¬ cere quia non poflumus fanare, ergo opor¬ tet vt habeamus indicia agendi , vel non agendr,& quando agendum, & quando non.non autem habere ex prajcepto & iufi- fu.dicit Galenus non dicimus hoc fieri de- bere ex tyrannide, id eft vi, vel' iuflu , fcd ra¬ tione, nec dicam vtiurifconf«ki,nolo face¬ re hoc,quia nolut lcges,fed dico inquit Ga¬ lenus efle agendum ratione. Qjjomodo er¬ go fcircpolfumus quando agere debemus, vel non?hoc a natura habetur , fi circa co,r- pus
1^» phaesatio.
pus agere intendimus , Oportet vt.habea* mus duo jfeilicet caufam cfFicietem , & ma¬ teriam , vel inftrumentum in quo medicus operetur , cilni ifta duo fint valde neceffa- ria , ergo fi agere debemus , oportet fcire caufam'efEicicntem,& materia circa quam agitur ,& in hocconueniunt ifta duo, quod ambo fint neceflaria. Videamus modo quid poflumus agere , & quid non, Et primo ab cfl^cicntibus caufis . caufe efficientes funt du«,naturafcilicet & inftrumentum. Qdd cft natura materixhiatura materia eft fan» guis,humor bonus,caro.Verfantur ifta cir-^ ca naturam materia:. Inftrumentum vero qd eft ? Eft calor innatus,& fpiritus omnes, inftrumenta autem medici internis funt, cibus , potus : inftrumenta extnnfeca funt incifiones. phlebotomia; . Dicemus modo quod in omni arte , & in omni curatione ifta duo funt habenda , fcilicet. efficiens & materia, hsc cum habebitis fcietis modum curandi. Quando enim dicimus polle age^ re,vel non,hoc fit duplici de caufa, vel qua- do deficit poteftas ,vel quando inftrumen¬ tum. Et tunc fi agere volumus male opera- mur,er2o cum deficit efficiens, vel materia fiue inftrumentum , agere non valemus. Quandoque tamen in hoc accidit, quod materia fit prjccipua in agendo, & medicus minifter A
r R AE F A T I O. 15^1
minifter , quandoque autem oppofito mo- Jo,fed raro>vMeIicet quod medicus, vcl agens fir principalis in agendo ,& materia fit miniftra. Materia tunceft caufa praeci¬ pua in agendo, Vbf eft maior vir tus paran¬ da in ianitateacqirirenda, tunc agimus pri» mb materia ipia , & tunc materia eff cauia prima fanitatis.In oppolTtum autem quan= do agimus in curatione, tunc medier, & in - ftrumentum eft cauia principaris. Vt fi vo¬ lumus generare^carnem in vulnere, tuc ma¬ teria eft principalis inagendo, quia gene¬ rat carne , materia faciens carnenr eft fan- guis,nos vero ibi nibii facimus, nec genera- mus,nifi quia miniitri fumus & in Unando illud membrum,& eius vires reftituendo.
Mcdicirs vcro primus eft , aliquando vt II quis patiatur afperitatcm oculorum pro¬ pter pilos ,eyq^ua fit inflammatio -oculo¬ rum, materia tunc non poteft defendere il¬ los pilos , ied ad hoc opus eft i^rumento medici, & tunc medicus eft propria caufa,&: vbi fit luxaticr membri ^materia non po- teftpellere illiim morbum, ied medicus eft: ille, qui ftatim fuccurrit , & in priftinura- locum„atque fitum reftituit.prjeterca po- teftis ea qu^' medicus facere ,-led’non' queU: natura ,vt quando ajger habens ita corpus: aaadum, &:ficcum, vt nonadfint nifi^ofla, & k cutis-.
Mi- PRAEfATIO.
cutis, & in eo non fit calor, adeo quod fi prxbeas cibum, effluat, & fimiliter dc me¬ dicamento quod effluet , (in tali enim cor- ppre nulla eft operatio narurs) vanum cft ibi laborare, & agere, quoniam caiiia effi¬ ciens deficit , fi ergo prima 'ca ufii deficit, non poteff induci fanitas, fimiliter fi ma¬ teria deficit, vt fiauFcratur aliqua pars cor» poris , vt puta nafi , velofsis illam reficere non poteftis, quia deficit materia, quoniam talia membra genita funtex femine , ergo fi operari debemus oportet quod adfit cau- fa materialis. Deficit autem medicus pro¬ pter fuam ignorantiam , vel inexperien- liam eius, quod non feie operari, funt enim multa; operationes ab antiquis feripta;, quas ipfi fecerunt, tamen nullus medicus hoc tempore audet eas facere, quia funt difficillima, & multi antiqui aulifiint auel- lere inflationes aquarum ad extra, fed ne= mo iftorum medicorum audet talia facere, velpropter ignorantiam, vel propter ifta« runi operatibnu difficultatem. Ergo iftud remediurn ell: imbecilliinum ex parte me¬ dici. Ha; funteaufe quare operari non pof» fumus, hoc pertinet ad indicationem qua- ' tum poflumus operari. Non poflumus operari quando etiam materia & inftru* mentum adfuntjfed non licet, propter mul- , tas
PRAEFATIO. TJ3
tas circunft-aotias , nam aliar ad intra , alise ad extra eilentialiter fubiedo aduenjiint:> ad intra ,vttemperaturx, aetates, motus ani¬ mi. Quandoque fit vt tenui diajtavti de» beat , cx licet inftTumentum,& materia ad- fir, tamen non polTumus, quialiabemus ta¬ le corpus fanandum in.quo non pofluinus operari ratione Cax temperaturae. Quaceft vel in parte corporis, vel in toto : m parte vt qui bibent ventriculum debilem , ita vt facibus polsit in fyncopem incidere , fi ei mittatur fanguis , vel hat clyfter. ideo cauete i fia facere, & fi neceflaria fint,quan - do natura , & temperies corporis id negat, quia fi traheretis fanguinem effica-etis iyn copem. Ifta eft cauia ad intra quae pro¬ hibet ne poisimus circa aegru operari. Vt fi accidat te rnederi puero , qui fit inter fe- ptimuni&quartudecimu annum , inquis bus no potell: fieri phlcbotomia,& fi fit ne* ceiraria,quia aetas illa prohibet,quia eft rc- ' folubilis ,& multum quaerunt alimentum, ideo fi mitteretur , refolueretur, nec pollet puer nutriri.hoc ide accidit in fenibus poft iexagefimum vel fepeuagefimu annum , in quibus non eft facienda cuacuatio, & phle¬ botomia quonia hx caufant viriu imbecil- litate,& fi neceflaria fint, tame refoluuntur vires, iam fada rcfolutionc virium no po¬ le a left
1^4 p R Ar F A r I a. teft amplius induci fanttas. Tertio motus" animi ell caufi quod operari non poflu- mus. Nam^ multi fint qui habent naturam bonam , tamen Rabent motus animi , & prohibft ne operemur, vtif fit neceflarium trahere fanguinem pro fanitate reducenda, & quia illi motus fanitatem negant , ideo fanguinem non mittimus, imbeauete ab his, qu* fupra difta funt de temperatura, tel State omHi,vcl animi motibus. Illa in- dicatio efi: lumenda a nobis. Alis etiam funt indicationes qus lumuntur ab intra, r t qhadoaliqua mulier eft prsgnans, opor¬ tet qiiandoquevtcuacnetur,tamen tuneno cuacuamus , ficut Hippo^quinta particula Aph.30. fi mulieri prsgnanti fanguis mir- tatur,tunceni'm fitin ea abortus & mors,& tanto citius qvjanto foetus fuent maisr, ideo in huiufinodi cafu no debet mitti fan- gHis,pofteafimcnllrua fiunt fuperflua, no® debet mitti fanguis , deinde fi funt hsmor- rhoides,nonell facienda cuacnatio,quia nimium relbluir. Et ficaccidunt multa iu- eonuenientht, qusprohibent ne fiat opera¬ tio a medico , & fi neceflaria fit, & ideo in¬ dicant iila omnia quid medicus agere de¬ beat. Qus verb ab extrinfeco eueniunt, fimt ficut aer, nam fi habetis segrum qui fit iBtisilis^eft aduertendus aer,, ne" fint calores adliui^
I R A E F A T I O. 15 5
aeftiui , vcl nimium frigidi , quia fi fic tunc .non poflumus in illo corpore agere, fimili - tcr^ regio cllanimaduertenda,ne fit mul¬ tum calida^ vel frigida , ideo ferre debetis regionis rationem, cum impediat fiupe, ne fiat operatio necellaria in segro, confuctu® dines etiam confiderandas funt, nam aliqui fune, q ui bis in die comedunt , alij ter , alij quater hos non debemus tantum fcmel in die reficere,(cd plus: quonianrpropter ine¬ diam debilitantur virtutes, deinde qui Ib» iitus fit infanitate parum comedere , & iii aegritudine dabiti^ multum de cibo, fiet fufibeatio Ipirituum in illo .oftendimus ergo hac indicatione quomodo agendum fit, quantum, & quando, qure indicant quae fintagenda,& qu2enon,& vidiftis ex qui¬ bus locis fumantur indicationes.
Et ita docuimus , vt iam inuenerimus per viamrefolutionis caufas fuas,fed quo¬ niam verfamur circa particularia & ob id artifices fenfibiles appellamur,oportet cogi tare caufas morborum, fed in particulari¬ bus, id facere non polTumusrquia particu¬ laria perienfus notificantur, cauli autem fton cognofeuntur per lenfum,quia vniuer- fales funt , fed ab intelleftu tantum pcrci- piuntur.cauf? ergo latent fcnfibus,ideo per «gnum euidens & apparens fenfibus proce- k 5 decc
Ifff PRAEfATlO.
dere debemus ad .caufarufn cognitiouem, & iftc affedus deprehcnfus, cum fignumfir particulare & fenllii apparens , excitaPfen- lum , poftca refertur ad intellectum , & ab ipfo concipitur, deinde comparat ipfum ad caufas latentes , & facit anaiogilinum, qu? ell relatio quadam particularis ad vni- uerfale , & conci udi t particulare , 5c fit de- moftratio a ligno.lftud igitur quod repric- lentatur intelledlui cum fit particularem indiuiduo apparens, & affeaus dum ap¬ prehenditur ab intelleftu,’ comparat ipfum caufe recognitx iam ab intelleftu,fub mo* do vniucrfali,& recognofeit eum depen¬ dere ii caufa , & memoratur a figno illo , & extali rememoratione fit fcientia , itaque cauCim occultam cognofeitis per extea rius apparens , & cognofcit cauiam eiie ia illo indiuiduo-, prius tamen in vniuerfali ab intellcilu cognofeebatur , exempli gra¬ tia. , cognofeitis naturam ignis j & cogno- feitis in ipfo hanc proprietate, qiiod emit¬ tit fumum ,Iateat ignis in aliqua parte, co¬ gnofeitis quidem ignem, fcd npn ibi exifte re, led cmergitfumus , quo percepto a fen- liijcognofcitis ibi ignem adelle , itafaeiunt ligna apparentia lerifui, ita deprelienfa i lenfu: per deprehenfionem enim hanc co* gnofcitjsin corporc cfle affe^ionc illam,
cuius
P S. AI F A T I O. IJ 7
cnius proprium eft i^num illad > hinc ap- paretvtilitas ,& necelsicas fignorum , <juia vniucrfaliter non cognofceretis rem occul¬ tam , & talis eft necefiitas non abfoluta, fcd fuppollcionis : quiah haberemus noti¬ tiam nlorboram per fenftim , licut in tilor- bis extrinfccis manifefte apparentibus con tingit, non qutererenius iigniiidebAmcfch-- na non pofuit ligna eorum , & Galenus de internis afft(ftibus,&'. moiiais ponit ligna. Haiftenus de njcefsitate , & vtilitate figno- runi, quantum fpecliat ad vniuerfalem Tpe*' culationem , cum ergo necelTaria lint ti¬ gna necelsitatefuppoiitionis , vnde haurie¬ mus ea ? & a quibus fontibus j Vt caput habeamus eorum fub certa methodo, De¬ betis fcire circa hoc , qiiod ligna llimutt* tur ab affeftibtts j & pafsiombus jliue ac-' cidetibus,fiuelymptomatibus,qu^rcquiui tur morbum. Qma diximus tna efll* pra:- ter naturam conlideranda, caulasj morbos,- & fymptomata : quia fymptomata funt ip&met tigna, nec differunt nili per relatio» nem quandam, fons autem a quo cueniunt, fUtit operationes Isefe , e^ quibus fub* lequuntur cxtcra accidentia, quomodo au¬ tem dicantur figfta , 3c pafsioties dicemus. Pafiiones quae lequutur morbos, ticutvm- bra corpus, diciitur figna, prout referuntur ^ 4. ad
158 praefatio. ad aliquid indicandum , & tot nominibus variantur, quotvariantur relationes. Exem pii gratia ii accipiam hoc fympioma , vel afFedum , & referam ipfum ad ellentiam morbi prajfentis ,& vellem indicare eflen» tiam morbi prarfentis , appellatur indi» <affitia,& repr3efcntantia,fi verocofdem af- feftus Tcferam ad praeteritas caufas effi¬ cientes , vel procatharticas , dum habemus talem relationem, appellantur rememora- tiua: quia nobis rememorare faciunt prae¬ terita, fi vero referantur ad ?uentum mor¬ bi futurum,& indeveilemus fcire euentum morbi futurum, appellantur prognoftica, fiue prasuifiua , & ita fub diuerfis relationi» bus iftimet affe(9:us dicuntur figna indi- catia,remeffioratiua,& prognoftica. Si ve-% roiflbmet affe6lus,& pafsiones per aliam dmifionem referantur, relationes accipiunt alia nomina, fi enim referantur ad mor¬ bum, ita vt dum referuntur ad morbum, vellemus habere exaiffam notitiam mor¬ bi, & affedus ifti , & pafsiones neceflario fequantur morbum , nec pofsint appare¬ re, nifi fit ille morbus , dum fit ha:c rela¬ tio & proprie ad caUfamfuam , quibus po- fitis ponuntur caufe, pathognomonica pellantur , id eft indicantia perpetuo alR- (ffionem , ita vt pofitis illis ponatur mor-
TRAEfATIO. 1^5
tusj&ifta funtin pkuritide illa quinque ligna , quibus politis ponitur neccllarib morbus , vt lunt difficultas anhelitus , fe¬ bris continua, tulsis, puIAis lcrrinus,& do¬ lor pungitiuus.vbi inquam funtifta quin^ que necelTario ibi eft pleuritis : quia illa ita colleda funt pathognomonica , id eft neceflario adherentia, indicantia affedum ^ueni pleuriridcm appellamus . vbi in* quam affeftus ifti talem habent relatio¬ nem ad morbum , vt iftis politis ponatur morbus pathognomonica dicuntur , fi ve= ro referuntur, non vt fignificatit morbum: led quandam conditionem , puta magni¬ tudinem , vel declinationem ad ynum ,'vel ad alium locum.non aute ellentiam ipfam, familiaria tamen morbi , appellantur fy- nedreuonta , id eft alsidentia : quia viden¬ tur afsidere morbo, tanquam familiaria, non tamen in ellentia funt. Exempli gra¬ tia Iputum in pleuritidc , non eft necella- riura.vt polita pJeuritide ponatur fputum: quia multe funt pleuritides finefputo, & multi etiam fine fputo moriuntur , indicat autem mores morbi, & afsidens appellatur, fi etiam apparet dolor circa furculas, vel cir ca hypocondria , hec non funt de ellentia morbi, pleruhque autem confequuntur, Sc conditiones morbi oftendunt. Tertia rela- k j tio
i6 0 P R. A E J A T I O.
'tid cft quando nos comparamus eofdcms imet afFedus , quos fyinptomata appella¬ mus ad morbum, non vt fint familiaria; vcl bftendant eircntiam morbi, nec conditio- ' nem aliquam , fcd referunriir ad mutatio* nem aliquam magna, & liint propria: mu* tationts;licuti fubitus vomitus , ftuorfen guinis narium, fubitus effluxus per intefti- na',pbr hsmorroidas,per fudofe.bsc appel lantur cpiphjenomena, id eft poft apparen¬ tia, & ita habetis omnes relationes, quas fa* ciunt diuerlam nominationem illius rei. Qma femper funt fymptomata : fed ali¬ quando indicantia, aliquando rememora* tiua , aliquando .progaoftica \ aiiqua'ndo' per aliam relationem , aliquando fyiiidre*' uonta , aliquando epiph^nomcna , & basc fatis de relatione lymptomatum , quaeper tales denominationes lignorum habent re* lationem , & eorum varia norama. Cum vero omnium illorum lyraptornatu , qii» per relationem dicuntur figna , fons lint operationes Izix , videndum eft quomo¬ do operationes Ixf» fint fundamend o- mnium fymptomatum , quas poftea erunt figna. Q^d operationes laeCe fint fonl omnium prasier naturaiii , quas apparent in corpore , patet : quia,imfliediate quod morbus clt,lequitur operatio l^fa,ita quod propria
praefatio. Itfl
popria pafsio cffentialiterinimensmor» bo eft operatio Ia:fa.,ina6 ipfa ingreditur diffinitionem morbi.Eftenim morbus (n inquit Galenus in primo therap. & in pri¬ mo de caiifis morborum & accidentium) difpofitio pr^ter naturam a qua immedia¬ te fequi tu rlaslio operationum )ideo quan¬ tum fit intrinfecaipfi morbo exhocvide- tisrquoniam ingreditur diffinitionem, cum ergo ita fit antiexalieia operatio morbo, merito poft morbum fons eft operatio Ise- fa. Praeterea via doftrinre , nonne innata eft nobisviavt .inorioribus incipiamus ;Sed id quod manifeftummsegroeft >cft adio Itefamec ipfa vnqtfam.faller,prjEterea vide» mus quod vnquam apparent reliqua fym- ptomata i ntfi, appareat operatio ixia , fit operatio bsfa in hxpate , & -hepar non con¬ coquat fucciim , primb oportet vt fit hxc operatio lxfa,pottea accidentia fequuiitur, ■ia antequam fit hxcopcratiolatfa, non ap» pare tlymptomata. primum eft fluor alui, fecundum materiae liquidx cruentx, vt lo¬ tura carnis, vrina pallida, fulca,alba, pallgr poftca ,& albedo intenfa ( ex priuatioilc ianguinis) per totum corpusapparet,prx- terea tumor, &iiuiciitas in toto, & cache¬ xia ita fubfequitur : fed primo, prxcedit operatio Ixla,ita quod fi non ciiet illa, non appa?
I^;Z r *. AB r A T I o.
apparerent alia,& ita operationes lajfe funt fontes fignorum^Exliocfftjfi volumus me¬ thodum vjoiuerlale exercitare, oportet opc= rationes laefas-yidere,de cjuibus iam dixi= mus.Sed qua arte operationes la:fa: viden¬ da: funt?Fadllima via eft,nam vbicunque accedetis ad asgrum cognituri aegritudi¬ nem, debetis primo deuenirc ad cognitio¬ nem kifarum operationu,& inciperea ge- ncre,& in ipecicsdiuidere,& videre an vnii genus, an plura Itefa fint,poftca videre ipe- dcs,&icireanvna,vel plures IxCx fint-Vi- diftis fupra, quemadmodu docuimus ope¬ rationum tria ej(legenera,primum diceba* tur operationum animalium, fecundum vi- talium,tertium naturalium, & oftendimus ex ipfa methodo, non pofle efle nec plura, neq; pauciora, oportet ergo primo videre quocfgenus l^fum lit,animalium, vitalium, an naturalium, & an omnia, vel plurima, ic ftare in gcnere.Diximus enim operatio¬ nes animales quafdam in cerebro , & pro¬ pter cerebrum quafdam , neq; in cerebro, iwq; propter cerebrum efle, ita etiam devi» ttlibus diximus aliquas efle in corde, & pro pter cor,aliquas nec in corde,neq; propter cor, a corde tamen dependere .Et dedimus cxemplu de cercbro,& diximus quod ope- iationes,qusfuntin cercbro,& propter ce¬ rebrum
P R AB F A T I 0. rtff
rebrum funt tres , imaginatio, intelleftuy,.
& mcmoria.-fiinr enim in cerebro , & func propter cerebri perfediionem. Qux ver6 nec in cerebro fiint,neq: proptercerebrura a cerebro tamen dependent , fiintcuinquc fenfus,qui non fiint in cerebro ,fed in filis inftriimcntir,qu<cdam motiu2e ,&. ha: non funt in cerebn>:fcd in ncruis & mufculis. Qug vero in corde fiint 8c propter cor, con¬ flantia, & vigor ad vindi£lam,&ad lra,cu^- d'ia^r,i^la enim fiunt er optimatempera- tura cordis, & propter conferuationem cor dis,operationcs vero nec ihcorde,nec pro¬ pter cor funt^pcrpermis fluxus calotis a cor de ad alias corporis partes,& pulfatioarte- riarnm. Et hoc volui dicererquia vbi vi¬ debitis operationes ra:fas,flatim debetis vi¬ dere an ex illis fint qua: fiint in ipfb,3t pro*^ pteripfum:incerebro,yt imaginatio & re» liqua,ex hoc fcietis in cerebro Ijefione efle, Tbi ergo yna iflarum lirditur , vt intclle- £i:io,neceflb eft dicere laefionem efle in ce-- vrcbro,quodita tton cftitt aBis^quai no funt \n cerebroynec propter cerebrum.Vbi ocu- lus,ydtfenfus talius fi^t Iaefus,non efl neceC- larium dicere^ergo in cerebro eft affedlio: quia tunc non recipiatur virtus, qua: a ce» rebro procedit^cum autem feceritis hanc diuifionem, oportet deuenire ad :^ccie&fpc- culif
1(^4 y R AE T A T I O.
cialifsim3s,& quo ad operationes ccrcbri, qua; non funtinipfo,nec propter ipfum,fi- militer quae non funt in corde, nec propter cor, videre an rnotus.,vel aliquis ex fenfi* bus,vcl pulfatioartcriarum fitlaefajaut ca- lor,qui ii corde diffunditur, non dif&nda- t.iir.Et videre qu^e fpccies ex iftis la;fa fit, de virtutibus etiam naturalibus fubmini* ftrantibus idem facere debetis, & videre an attratl:iua,an contentiua,analteratiua , vel expulffjafitla;fa,& vtrutn vna,vel plur-es lxfeEnt,Ha:,c funteonfideranda antequant eegrotos curare aggrediamini , vbi nabee tis quotfint adliones lsfe,& -quibus; debe¬ tis occurrere, & oportet primo videre hocj poftea quomodo Ixdantur , aliter niliil Icietis.
Poffunt autem tripliciter kdiin gene¬ re, vel enim auferuntur penitus , vel dimi¬ nuuntur, vel corrumpuntur, id eft opera¬ tio fit,fed peruerfa , & habet ignorantiam praute difpofitionis tideo oportet videre an operatio Iit 'ablata , vel diminuta,vel corrupta, fed fi diminuta fuerit aftio,vel ablata, (vt ab ea incipiamus)oportet vide^ rcquidfignificetiftud.Efi: autem adio di- miuuta cum oculus male videt , vel ma« le brachium mouetur,aut ventriculus raa» Ic concoquit , dicitur ablata, cum nihil pe-
?R.AEFATI0. iiitus concoquit.Oportet igitur videre qu^ £t argritudo faciens ]5 0c,& quid iudice iir per operationem iftam Indicat enim
nobis rem, quam nori videmus oculisrfed quomodo comparabimus re rei, attendite.
Nafeitur cognitio ifta ab eo, a quo etiam medicina oritur, qitJE oritur d Philplbphia, (Sc eft fua fi!ia,confidcrantur ca,qua.' funta pbilolbpliis confide rata, qua; fcilicet fint ea qu£e faciunt operationes Ia;fas ,vel di¬ minutas- Diminutio vel. ablatio caloris, eaufa cft ifiorum , quia calor caula eil or- mnium motuum horum inferiorum, cau= fa autem fiftcns motum efi: frigidi tas.Si er= go diminutam , vel ablatam cHc opera= tionem videmus , necefiario eft frigidi=’ tas,vel fola